Í mínum huga hefur harmóníka alltaf verið frekar alvörulaust hljóðfæri. Afi minn spilaði ræla á hana og einnig bróðir mömmu.  Ég hlustaði á þá opinmynntur og þráði það eitt að geta spilað eins og þeir. Raunar hefur mig alltaf langað að læra á hljóðfæri, en hef ekki haft drift í meira en að kenna sjálfum mér að lesa nótur.  Þessi löngun er þó endurvakin annað slagið og þetta er eitt af þeim augnablikum.

Þessi piltur, sem um ræðir, er heitir Alexandr Hrustevic frá Úkraínu. Nú 26 ára og fer með allar fyrri hugmyndir mínar um harmoníkuna í nýjar víddir.  Hér er súpertalent á ferð, sem ætti raunar að vera í virtari tónlistarsölum heimsins að halda tónleika, en ekki á einhverju cheesy sviði í einhverju brúðkaupi með blöðrum og skvaldri,  eða hvað sem tilefnið er þarna. 

Þetta er takkanikka sem hann spilar á og  kallast þesskonar nikka  Bayan, en þær eru um margt ólíkar hefðbundnum harmoníkum að uppbyggingu, enda munu bayan spilarar hreinlega móðgast ef þeir eru kallaðir harmóníkiuleikarar.  Hrustevich er nú kennari í Rússlandi, en ætti að mínu mati að kenna í Juliard.  Kannski listahátíðarskipuleggjendur ættu að hugleiða það að fá hann í heimsókn. Umstangið og farangurinn er allavega í lágmarki hjá þessum auðmjúka snillingi.

Ég ráðlegg unnendum mannlegrar snilli að heimsækja Youtube rásina hans og hlusta á meira. Þetta er bara forsmekkurinn hér. 

Hér spilar hann sumarhlutann úr árstíðum Vivaldi, sem er verk fyrir strengjahljómsveit. Honum munar ekkert um að spila alla partana hér. ( Nei, það er engin að spila undir með honum, ef einhverjum skyldi detta það í hug) Ég er kjaftstopp.

Hér er myndband með laginu I'm yours með Jason Mras, sem mig grunar að danir hafi stolið svolitlu úr í Eurovision um árið.  (eða var það öfugt?)  Skemmtilegt og létt með svolitlu af pálmum og sandi.  Veitir ekki af til að létta lundina svona þegar veturinn er að freta úr sér restinni af púðrinu.

Svo er ekki úr vegi að deila smá listum svona mitt í því að verið er að tala niður listir og listamenn af einstakri elju nú um stundir, eins og þeir eigi alla skuldina á sjálfsvorkunartrippi landans.

Menn verða nú að fara að slaka svolítið á rassherpingnum ef þeir vilja ekki enda í útsmúlun hjá Jónínu Ben. Betra að chilla þetta smá.

Rúsínan  í pylsuendanum er svo þessi snillingur hér með sína útgáfu af laginu. 

Þetta eru sýnihorn af hugmyndavinnu, eða conseptvinnu, sem ég var fenginn til að gera.  Á Siglufirði er talsvert að húsum í kringum hafnarsvæðið í algerri niðurníðslu og sum nánast ónýt.  Hugumstórir menn vildu gera eitthvað til að lyfta ásýnd bæjarins og byggja upp fyrir ferðamennsku. Ekki síst til að bæta þjónustu og mæta fjölgun ferðalanga þegar Héðinsfjarðargöngin opna.

Ég kenndi sjálfum mér á þríviddarforrit til að gera þetta og ætlaði raunar bara að henda upp hugmyndum um nokkur hús.  Nú er ég orðinn búsettur á Sigló og enginn endir virðist ætla að vera á að fegra og bæta.  Stundum eru hrófatildrin nánast byggð upp frá grunni en oft felast breytingarnar aðeins í málningarvinnu, klæðningu og kannski smáatriðum til skrauts.  Ætlunin er að lyfta ásýnd bæjarins og skapa störf og rekstrartækifæri um leið. Margt af þessu er langt á veg komið en annað eru ennþá draumsýnir.  Flest af þessu er þó komið á rekspöl eða er að verða að veruleika.

Allavega horfir fólkið á Sigló til framtíðar og forsenda fyrir því að eitthvað verði að veruleika, er náttúrlega að láta sig dreyma.  

Kaldhæðnislegt er því að hugsa til þess að hann var sjálfur gyðingur frá Vínarborg og undir sama hæl settur og ættbræður hans við uppgang Nasismans.

Edward vissi sem var að ef hann ætlaði að beita þessari taktík á fjöldann á friðartímum sem pólitísku stjórntæki eða hagsmunum stórfyrirtækja til framdráttar, þá varð hann að kalla þetta einhverju öðru nafni en Propaganda, þar sem Göbbels hafði jú komið rækilegu óorði á þetta hugtak.  Hann fann því þetta snjalla nafn Public Relations eða PR, eins og það er kallað.

Á íslensku heita þetta  Almanatengsl og eru mörg öflug fyrirtæki að störfumm í þessum iðnaði, sem oft er kallaður ímyndariðnaður, eða upplýsingaiðnaður.  Markmið þessa iðnaðar er ekki endilega að koma réttum upplýsingum til fólks, heldur miðar hann að því að móta almmenningsálit og skoðanir eftir pöntun hagsmunaaðila, með óljósum sálfræðilegum tengingum og slagorðum.

Allir stjórnmálaflokkar á Íslandi hafa slík fyrirtæki á sínum snærum og sennilega beitir enginn þeirra þessu eins augljóslega og Samfylkingin. Þeirra menn fylla sæti álitsgjafa og skrifa greinar í blöð, t.d. til að vinna IceSavesamningum fylgi.  Þar er látið hjá liggja að halda á lofti rétti okkar og lögfræðilegum vafaatriðum, heldur er höfðað til heiðarleika fólks með að hamra á skyldum okkar og óútskýrðu skuldbindingum gagnvart öðrum þjóðum, mannorði okkar hjá alþjóðasamfélaginu og hættu á einangrun og útskúfun. Ekkert af þessu er þó rökstutt frekar.  Við höfum þennan djúpstæða ótta við höfnun og öll viljum við vera álitin heiðarleg.

Á þessa strengi er spilað af mikilli list.  Meira að segja er ríkistjórnin með almannatengslafyrirtæki í vinnu í Bretlandi og Hollandi, til að vinna þessu sjónarhorni fylgis og gæta þess að hingað berist sömu möntrur að utan og ríkistjórnin viðhefur hér heima.

Aldrei er mikilvægra en nú að menn sjái í gegnum slíkan moðreyk og taki allt sem í fjölmiðlum birtist með gagnrýnu hugarfari. Sér í lagi orð og áherslur, sem endurteknar eru í sífellu án frekari skýringa á hvað að baki liggur.  Aldrei mikilvægara að fólk taki mið af sinni innbyggðu réttlætiskennd og krefjist skýringa.

Þrátt fyrir gleðistundir og veislumat, þá eru jólin svolítið upp í loft hjá  mér. Ég bý vanalega á gistiheimili í bænum og á bágt með að skapa mína stemmningu og jólalegheit, verandi svona í ferðatösku. Maður er einhvernveginn ekki heima hjá sér.

Nú eru því síðustu forvöð að halda mín Jól, svo hér elda ég mér hangikjötsbita, set á Jólatónlist og tek inn kyrrðina, ilminn og vetrarríkið umhverfis; kveiki á kertum, set nokkrar smákökur á disk og ávexti í skál. Úti boðar bleikur ljómi á fjallseggjum hækkandi sól og bjartari tíð í sveitum og sinni.

Jólaplatan mín er alltaf platan Hátíð  fer að höndum ein, með þremur á palli, sem inniheldur gömul og þjóðleg Jólalög.   Einnig fékk ég í Jólagjöf disk frá Sting, þar sem hann gerir Jólum og vetraranda listileg skil.  If on a winters night.. heitir þessi diskur, og mæli ég eindregið með honum.

Hangikjötið sýður. Ég geri smá tilraunir með það. Set malt og appelsín í vatnið, litla kanelstöng og eplabita.  Ilmurinn fyllir húsið. Sting syngur lag, sem við þekkjum:  Það aldin út er sprungið (Lo how a rose e'r blooming) og ég er sæll í núinu mínu. Þetta er núllsetning mín eftir argaþras liðins árs. 

Nú verður allt nýtt. Erjur gleymdar, sem þær hafi aldrei orðið. Allt er hreint og fágað, hugurinn heiðskýr. Maginn mettur. Dúnmjúkt snjóteppi hylur jörðina og bryddar trágreinarnar glitrandi kristalstjörnum. Hér á nyrsta byggða bóli á eyjunni Íslandi, ljóma kertin í húminu og himinninn deplar milljón augum í skammdegisblámanum utan við gluggann. Svona eins og hann vilji segja: "Það verður allt í lagi."

Nú líður að tíðum, svo mig langar að gleðja ykkur svolítið með að segja smá sögu og spila lítið lag.

Vetrarmorgun einn áríð 1978 vaknaði myndlistarmaðurinn Raymond Briggs og fann að herbergið hans var uppljómað mjúku ljósi og yfir hvíldi töfrandi þögn.  Hann leit út um gluggann og sá að það hafði snjóað alla nóttina og jörðin var hulin þykkri hvítri breiðu. Hann hafði aldrei séð annan eins snjó. Heimurinn allur var sveipaður draumkenndri kyrrð og þessi töfrastund snart hann djúpt. 

Þann dag settist hann niður við að teikna litla og látlausa teiknimyndabók fyrir börn, sem heitir "Snjókarlinn".  Þetta var saga án orða þar sem einfalt myndmálið réði. Ljóðræn og draumkennd saga um lítinn dreng og snjókarlinn hans. Hann gaf hana út, en hún hefði sennilega fallið í gleymskunnar dá í öllu flóði slíkra bóka, ef hún hefði ekki sáð fræjum í hjarta  fólks, sem ákvað að hún væri þess verðug að gera eftir henni teiknimynd árið 1982. 

Það var svo sem ekkert merkilegt heldur, nema fyrir það að tónskáldið Howard Blake var fenginn til að gera tónlist við myndina.  Myndin sló í gegn, þegar hún var sýnd í jóladagskrá í bresku sjónvarpi, sama ár, og snerti strengi í hjörtum ungra sem aldinna.  Ekki síst fyrir lagið "I'm walking in the air" eftir Blake. Myndin var fyrir vikið útnefnd til Óskarsverðlauna  sem besta teiknimynd í kjölfarið,  þótt ekki hreppti hún hnossið.

Nú eru engin Jól hjá bretum nema að þessi mynd sé sýnd í sjónvarpi á Jólum og hefur það verið fastur liður allar götur síðan.  "Walking in the Air"  hljómar út í nóttina frá breskum heimilum á Jólanótt í sambland við birtu jólaljósanna á þessari stundu friðar, sem við höfum orðlaust sammælst um.

Hér er myndin í þrem hlutum, en ég er ekki alveg búinn:

Lagið var fyrst sungið í myndinni af kórdreng að nafni Peter Auty og þykir alltaf viðeigandi að spila hans söng á Jólanótt, en margir spreyta sig á því, enda er það löngu orðið klassískt.  Enn hef ég þó ekki heyrt því hampað hér og vona að þessar línur verði til þess að það festi rætur, því það er töfrandi og fallegt og vekur á einhvern undarlegan hátt upp barnið hið innra.

Hér er einn ungur söngvari, sem fer afskaplega vel með það, enda hálfgert undrabarn, sem á sér litla öskubuskusögu.  Þetta er hann Andrew litli Johston, kubbslegur drengur af fátæku fólki sem leið skelfilega fyrir einelti, en sótti huggun í sönginn.   Með myndbandinu læt ég svo fylgja textann á ensku og svo mína lauslegu þýðingu, svo þið getið sungið með.

Andrew Litli steig fyrst á svið á eftirminnilegan hátt í Britains Got Talent með að syngja Pie Jesus þannig að ekki var þurr hvarmur í salnum.

Seinna vænkaðist hagur eftir að Vernharður á Skítseyði drapst og búfólk hans allt, er trog með ofstropuðum eggjum datt úr hillu á bæ þeirra í landskjálftanum mikla.

 Við þennan landskjálfta færðist torfbær þeirra um fimm hundruð hektara til norðurs og endaði beint undir snösinni þar sem við norpuðum.  Við fluttum því inn í bæinn, enda vildi það engin annar vegna fnyksins. Hann var svo megn að fuglar sem flögruðu yfir duttu niður dauðir í miðjum vængslætti og urðu okkur mikil búbót. Enn er ekki stingandi strá að finna við tóftirnar, en þær má sjá rétt ofan við mektarbýlið Matsölustaði í Hljómsveit skammt frá Legvatni austan við Bókfell í Umsýslu.

  Hann afi minn var rammur maður afli og hafði drepið fjórtán af börnum sínum með því einu að klappa þeim vinalega á kollinn. Tveir lifðu þær gælur af en það var faðir minn og Jarl hálviti, sem notaður var til að loka bæjarhurðinni eftir að lóð sem þjónaði þeim tilgangi slitnaði frá. Föður mínum var aldrei klappað vegna þess að afi hafði svo milkla ímugust á honum að hann seldi upp í hvert sinn er hann heyrði hann nefndan á nafn. Óvíst er hvenær Jarl andaðist en menn urðu þess fyrst varir er kjálkinn datt af honum, þegar gengið var í hús.  Héldu menn að hann hafi einungis hætt að loka vegna leti.

Svo stórhentur var hann afi að hann bar allt vatn heim á bæ í lófunum og fótstór svo að faðir minn réri stundum til fiskjar á skónum hans á meðan hann svaf.  Fiskinn notaði hann svo til að kaupa sér líf hjá móður sinni, sem hataði hann innilega.  Það var þó meiri athygli en margir fengu.

Afi var svo fríður sýnum að menn sem á hann litu  fengu rafsuðublindu og var það löngu fyrir daga rafsuðunnar, svo þið getið rétt gert ykkur í hugarlund hversu fríður hann var.

Svo var hann vel tenntur að hann fékk aldrei mælt meðan hann lifði.  Þetta var arfgengt og man ég að bróðir minn ungur þurfti að rífa sjálfur úr sér tennurnar með nagla til að biðja um vatn. Ekki fékk hann vatnið, en eftir þetta þótti hann kjörinn í að þæfa ull, sem hann og gerði allan sinn uppvöxt eftir það. Hann gerðist síðar Japani og missti ég sjónar af honum enda svipar Japönum mjög til hvers annars.

  Amma var aumingi og talaði afturábak frá morgni til kvölds. Sagt er að aðeins franskir duggarar hafi skilið hana, en hún var notuð til að borga fyrir Biskví hjá þeim, enda enginn kvenpeningur í löngum útilegum þessara manna.  Ef grannt var hlustað þá mátti heyra að það sem hún klifaði á var sama setningin í síbylju, en hún var:   "Kabárutfa gé alat ujrevh fa?"  Hef ég enn ekki ráðið botn í hvað það þýðir.

  Hún var frammynnt mjög og leitaði fólk því oft skjóls undir henni í rigingum. Var það eitt af því fáa sem hún gerði að gagni fyrir utan að vera þrep við kirkjudyrnar á sunnudögum.

  Mikið fásinni var í þessari sveit og þoldu menn það illa. Hentu sér margir fyrir björg í von um undankomu. Það var hinsvegar svo vindasamt á þessum slóðum að menn fuku jafn harðan upp á bjargbrúnina aftur og lagðist þessi siður því fljótt af.

   Börnin hlökkuð mikið til jólanna í þá daga sem nú, en þá voru þau einungis barin í svefn með fjöl í stað blakkar, sem sveiflað var í snæri. Þau fengu líka að sofa við dyrhellu fjárhússins í stað þess að vera hengd upp í skreiðarhjallinum yfir nóttina. Það var skemmtileg tilvísun í guspjöllin og guðslambið Jesú  og brá hátíðarljóma yfir helgihaldið.

Jólamáltíðin var safaríkt lambslæri, sem móðir mín svaf með í 3 nætur til að þýða það, en of kalt var á bænum til að það þiðnaði öðruvísi. Það var alltaf mikil eftirvænting sem hríslaðist um börnin, þegar mamma lagðist með lærinu, því þá vissu menn að hátíð færi í hönd. 

Faðir minn át svo lærið á aðfangadag fyrir framan heimilisfólkið og þá sindraði gleði úr hverju bliki.  Við börnin fengum að heyra hann tyggja í gegnum þilið, þar sem við lágum í snjógjótu undir norðurveggnum. Aðrir máttu svo gæða sér á fótsiggi og fleiru góðgæti úr nefi og úr ullarlögðum sem safnað var af girðingum á hausti. Jarl rýtti jólasálm út við dyr og kórónaði það helgiljóma þeirrar stundar, en jólin stóðu þá í einar fimmtán mínútur.

Jólagjafir og annar hégómi tíðakaðist ekki þá, en vinnufólki var gefið frjálst að stela því litla sem hægt var að ná af börnunum til hátíðarbrigða. Oft var það þó ekki meira en snjóbolti eða flatlús.

  Ekki komst ég í betri viðgjörning fyrr en ég fór með kútter á saltfisk við Grænland, þar sem við börðum ís af stögum sem voru orðin 12 faðmar í ummál. Þetta var gert á 600 tíma vöktum og þótti munaður þá.

Menn voru oft svo örmagna eftir úthaldið að skrifað var upp á dánarvottorð við komuna til lands og þeir grafnir fyrir misskilning.  Margir gleymdu því alveg hvað svefn var og eru enn vakandi, tæpri öld síðar. Saltfiskurinn þessi var svo étinn með hömsum  ofarlega á Vesturgötunni vorið 29. Þekki ég ekki hverjir það voru.

Raforka er það sem við eigum nóg af.  Okkar einhæfa nýting hennar snýr helst að málmbræðslu, sem étur raforkuna í gífurlegu magni og skilar okkur hvorki mörgum störfum, né þjóðhagslegum hagnaði í bili, þar sem fjárfesting vegna þessarar stóriðju er það mikil að við vinnum varla fyrir vöxtunum, eins og staðan er í dag.

  Ég ætla ekki að særa stolt álversinna hér eða egna til þrætu um þau efni, heldur vil ég brydda upp á hugmyndum varðandi auðlind, sem fæst okkar hafa hugsað út í.  Auðlind, sem gæti stuðlað að aukinni sjálfbærni, atvinnutækifærum og hagkvæmri nýtingu raforku m.a., sem skilaði sér hratt og vel í kassann.  Auðlindin?  Jú hún er sorp og vinnsla þess.

Framleiðsla á Olíu, Dísel og Bensíni. 

Við kaupum eldsneyti fyrir um 30 milljarða á ári, eftir því sem ég kemst næst. 30 milljarðar af verðmætum gjaldeyri.  Hvað ef við gætum framleitt sama eldsneyti hér?

  Þróaðar hafa verið aðferðir til að framleiða Dísel og bensín úr carbon baseruðum úrgangi eða lífrænum úrgangi. Nánast allt sorp er nýtanlegt í þetta. Allt frá matvælaúrgangi yfir í hjólbarða. Vinnsluferlið er einfalt og slík verksmiðja er einföld og ódýr í uppsetningu miðað við annað.

  Nota má raforku við vinnsluna og þannig koma henni í margfalt það verðmæti, sem við erum að fá af henni í stóriðjunni, ef að líkum lætur.

  Hér er myndband, sem sýnir þetta í grófum dráttum: http://www.youtube.com/watch?v=CWf9nYbm3ac&feature=related

  Ef tekið er tillit til þess að hér er bensín og Dísel einna dýrast í heimi, vegna aðflutningskostnaðar og einnig til hagkvæms raforkuverðs, þá mætti ætla að lítrinn yrði ekki dýrari úr dælunni en ella.

Metangas.

Allur lífrænn úrgangur gefur af sér Metangas. Það gildir einnig um saur af mönnum og dýrum og allt þetta má nýta við gasframleiðslu. Gasið má svo nýta á bíla, vinnuvélar ofl.  Gasið má einnig nýta við vinnsluna á sorpi í olíu og gerði þannig slíka verksmiðju að hluta sjálfbæra.

  Metangasi er safnað hér af fyrirtækinu Sorpu og nýtt á bíla þeirra m.a. Þessi framleiðsla getur orðið margfalt afkastameiri en nú er. Bændur geta nýtt flórinn bæði til kyndingar og eldsneytis eða sameinast um félag, sem safnar þessum úrgangi saman í þessu markmiði.  Sú verksmiðja, sem og sorphaugarnir geta einnig gefið af sér aðrar afurðir.

  Aukin sjálfbærni á þessu sviði hefði svo annan góðan kost í för með sér, en það er að minnka sveiflur okkar veika gjaldmiðils, sem hefur í gegnum tíðina verið að hendast upp og niður eftir því hvernig verðlag eldsneytis sveiflast, m.a. Stöðugra gengi væri því næg ástæða ein og sér, fyrir að ráðast í slíkt.

Alkóhól.

Alkóhól má framleiða úr lífrænum úrgangi með hjálp raforku eða Metangas, sem orkugjafa. Alkóhólið má nýta til að knýja vélar, eða nota til íblöndunar í eldsneyti. Þannig má drýgja það eldsneyti sem framleitt er, án þess að breyta þurfi vélum. 

  Alkóhól var notað til að knýja suma fyrstu bílana og er bruni þess hreinni og vistvænni en olíubruni.  Alkóhól er það kröftugt eldsneyti að það er notað til að auka kraft í kappakstri á venjulegum bílum og það eru til kraftmiklir bílar, sem brenna aðeins alkóhóli. Hægt er að breyta bílum fyrir þetta eldsneyti.

  Hér er t.d. PDF skrá um rannsóknir á íblöndun í venjulegt eldsneyti. Það er vandkvæðalaust og geta allir gert það. Með íblöndun er einnig komið í veg fyrir að spírinn fari í maga manna, en það er sennilega ein helsta ástæða þess að þessi orkugjafi er ekki almennari en gerist.

  Það eru jú til venjulegir bílar sem ganga fyrir alkóhóli úr sykurreyr og finna má Alkóhóldælur á bensínstöðvum, sumstaðar í heiminum.

Loft.

  Enn einn möguleikinn er einfaldlega þrýstiloft. Þegar hefur verið smíðuð frumgerð af mótor, sem keyrir léttann bíl um 320 kílómetra á hleðslu. Hann er síðan hlaðinn aftur á 3 mínútum á dælustöð. Þetta er sennilegast náttúruvænasta leiðin til að breyta rafmagni í eldsneyti fyrir bíla. Þetta er sennilega einnig ódýrasti og hagkvæmasti kosturinn og verður þess að skoða alvarlega. Læt hér fylgja stutt myndband um þetta, en eitthvað fer kynnirinn fram úr sér í framtíðardraumunum, eins og oft er tilhneiging.

Þegar menn fara að tala um perpetual motion, sem gefur til kynna einhverskonar eilífðarvél, þá eru þeir farnir að keyra út úr kortinu. Það er vafalaust ekki það sem bílasmiðirnir meina, heldur að hægt verði að auka vegalengdina sem hægt er að keyra, með að framleiða þrýstiloftið í bílnum með. Niður brekkur t.d. get ég ímynda mér.

Einnig er ekki rétt að þetta kosti ekkert. Fáfróður æsifréttamaðurinn hefur þarna verið að vinna sig í álit á fréttastofunni. Raunar var fjallað um þetta á jarðbundnari hátt hér heima fyrir stuttu.

  Auðgun náttúru með náttúruspilli.

Alþjóðleg samþykkt hefur kveðið á um að allri urðun sorps verði hætt og hún bönnuð eftir 2012 til 15. Lífrænt sorp skal endurvinna og er molta, sú afurð sem helst fæst úr vinnslu mikils magns af slíkum úrgangi. Molta er notuð sem kröftugur lífrænn áburður við ræktun og slík framleiðsla hefur þegar verið stunduð hér og eru menn að þróa aðferðir til að hraða gerjuninni. . Aukaafurð moltunnar er Metangas, sem hjálpað gæti til við að gera moltuverksmiðjur sjálfbærar um orku eða sem bein söluafurð.

  Mikið magn mun verða til af moltunni, þegar til kemur og enn hafa menn lítið hugsað um afurðir úr henni umfram áburð.  Ég hef sjálfur velt fyrir mér afurðum, sem gætu gefið betur af sér og hef ég kynnt þær mönnum, sem vinna að þessum málum. Langar mig að deila þeim hugmyndum hér, svona sem skyldu hliðarefni. 

  Þessari afurð má einna helst lýsa sem instant grasflötum, þar sem moltunni er blandað við pappírsmassa úr afgangspappír, kannski eilitlu af gróðurmold og trefjafjum úr spændu úrgangstimbri til að gera hana hentugri til ræktunarinnar. Bland þarf moltuna, því hún er sterkur áburður ein og sér, svo viðkvæmur gróður sprytti tæpast í henni.  Þessar afurðir er ég sannfærður um að hægt er að fá erlenda þróunarstyrki í.  Í grófum dráttum eru þær þessar:

LANDPLÁSTUR: Þessi afurð er hugsuð sem pressaðar plötur úr moltu og trefjum, ekki ósvipaðar pressuðum steinullarplötum.  Á annarri hliðinni er platan með þéttu neti af holum til að halda raka, þegar þær eru vökvaðar. Til bindingar má hugsa sér einnig að nota einhverskonar límkenndan massa úr meltu sem gerð er úr fisk og sláturhúsaúrgangi og þjónaði reyndar sem vaxtarhvati líka.

Þessar plötur yrðu valsaðar eftir blöndun og í þær bætt grasfræjum eftir óskum . Þær yrðu síðan þurrkaðar og settar í lofttæmdar umbúðir og grasfræin svæfð þannig, þar til að notkun kemur.  Það mætti hugsa sér að menn geti valið sér grastegund eftir einhverskonar litaspjaldi eins og í málningarbúð, eftir því hverskonar flöt þeir eru að leita eftir. Er það lóðin? Fótboltavöllur? Golfvöllur? Green?

  Þessar plötur eru svo lagðar út og sniðnar með torfhnífi t.d. og holurnar látnar snúa upp. Svo yrði þetta vökvað vel og eftir vikutíma væri komin grasflöt laus við njóla, fífla og annað illgresi, auk þess sem þetta yrði allt miklu þrifalegra og viðráðanlegra en venjuleg torflagning.

LANDRÆMA: Þetta er sama prinsipp, nema að hér er blandan sett í netpoka, sem eyðist í náttúrunni, flatt út í ræmu, sem er brotin upp í ca. 20 cm hluta, ekki ósvipað jarðýtubelti. Þetta er þynnra og því er rúllað upp í balla, sem síðan má rúlla út á uppblásturssvæðum, vegöxlum eða á stöðum, þar sem stórbrotnari uppgræðsla fer fram.

LANDMASSI: Þetta er afurð, sem er blönduð eftir þörfum og sett á dælubíla. Massi þessi er yrði svipaður þunnri steypu og yrði notaður til að rappa eða frussa á vegaxlir, snjóflóðavarnargarða eða aðra staði þar sem mikil uppgræðsla á sér stað og hægt er að koma slíkum tækjum að. Með réttri blöndun bindiefna er von að úr þessu myndist þétt skel, sem síðan myndi spretta á skömmum tíma. Enga vökvun þyrfti, nema í miklum þurrki. Þetta er ekki flóknara en einfaldasta múrverk.

Þessu kasta ég fram sem tillögu til atvinnusköpunar og náttúruverndar, fyrir þá, sem bera önn fyrir framtíðinni og vilja slá margar flugur í einu höggi.

AÐRIR ORKUGJAFAR.

Vetni er erfitt að safna og geyma og kostar það talsvert að kæla það niður í fljótandi form. Það er líka svo þunnt að efnisgerð, ef svo má segja, að það seytlar í gegnum hvað sem er og tapast því ört. Vetnisstöðvar eru því dýrt fyrirtæki að viðhalda og smíða.

Nú nýlega prufukeyrði Össur Skarphéðinsson hybrid bíl, sem knúinn er af vetni, sem er rafgreint jafnóðum í bílnum, sem og rafhlöðum, sem lengja greiningartímann. Þessi aðferð er alls ekki ný af nálinni, en með kröftugri og langlífari rafhlöðum, er þetta orðinn raunhæfur kostur. Vetnið er framleitt í svokölluðum eldsneytissellum, sem eru léttar og fyrirferðalitlar, og vélin er í litlu frábrugðin öðrum sprengimótorum. Má raunar segja að þessir bílar gangi fyrir vatni.  Japanir kynntu einn síkan til sögunnar um daginn, sem þeir sögðu vatnsknúinn, en hann er raunar byggður á sama prinsippi og enginn hugarburður sem slíkur.

Það þarf ekki að bíða eftir að þetta komi á markað, því nú þegar er hægt að fá slíkar sellur, sem nota má samhliða í bílum knúnum jarðeldsneyti og þannig spara um 30% (9 milljarða á ári) af bensínnotkun. (Raunar er einfalt að smíða þær sjálfur) Eina hindrunin fyrir að nota þetta kerfi er sú að í öllum bílum eru tölvukubbar, sem stjórna eyðslu og bruna og eru bílar nánast stilltir á að eyða ákveðnu þóknanlegu magni og leyfa ekki þessa viðbót.

 Þetta er hægt að laga með vilja framleiðanda, eða bara með að aftengja draslið, sem ég held þó að sé ólöglegt. Olíaprinsarnir hafa bundist fóstbræðraböndum við bílaframleiðendur varðandi þetta. Þetta er því pólitískt úrlausnarefni.

  Í marga áratugi hafa meintir sérvitringar sagst hafa fundið upp vatnsbílinn og margir þeirra hafa hlotið voveiflegan dauðdaga, sem hefur ýtt undir kenningar samsæriskenningasmiða um að olíuframleiðendur vilji kæfa alla viðleitni til að kynna nýja orkugjafa til sögunnar.

Einn þessara manna var Stan Mayer, sem vakti mikla athygli á sínum tíma og dó mjög skyndilega, sem og hugmynd hans. Hægt er að fá teikningar og skýringar á þessu viðfangi hans á netinu. Saga hans er fróðleg. Hann gat fengið nægilegt magn af vetni til að knýja bílvél með 5 ampera rafgreiningu, sem er ansi ótrúlegt, en helsti akkilesarhæll við fullyrðingu hans er sú að hún væri algert brot á varmaaflsfræðinni. Ekkert verður til úr engu. Það er þó enn óskýrt hvað hann gerði í raun til að láta bílinn ganga alfarið á vatni, en það gerði hann svo sannarlega og aldrei var hann fundinn sekur um svik. Hann sótti meira segja um einkaleyfi á flestum hlutum þessarar uppfinningar og bíllinn er enn til í eigu orkufyrirtækis í Ameríku.

Læt ég hér staðar numið og biðst forláts á langlokunni. Þótt margfalt lengra og ýtarlegra mál mætti hafa um þetta. Hér er bara stiklað á stóru með persónulegar vangaveltur um þessi mikilvægu mál. Vonandi geta fleiri lagt þessu lið og skrifað um af meiri sérfræði. Þetta er engin framtíðarmúsík, heldur framkvæmanlegt á morgun. Það er bara að byrja.

Ég tel að ef háskólar og rannsóknarsetur landsins ættu að vera að einbeita sér að einhverju, þá væri það ofangreint. Ég hvet líka stjórnmálamenn okkar til að kynna sér þessi mál og reyna að skynja að í þessum vanyrkta afkima, er máski lausnin út úr vanda okkar. Allavega yrði það stórt skref í rétta átt.

Neyðin kennir nakinni konu að spinna.

Ef ég hefði fengið þetta allt í 5000 köllum og lagt þá þétt saman í eitt liggjandi búnt, sem byrjaði í miðborg Reykjavíkur, þá hefði búntið náð samfellt upp að fjallinu Heklu.

Ef ég vildi kaupa mér 50 milljón króna einbýlishús fyrir peninginn, þá gæti ég fengið ein tvö þúsund slík. Nóg til að skjóta skjólshúsi yfir alla Akureyringa í vellystingum praktuglega og skuldlaust.

Ég gæti líka keypt mér átta Kárahnúkavirkjanir og borgað þær á borðið, eða 125 Héðinsfjarðargöng, sem myndu samsvara 1.375 kílómetrum, eða samsvarandi lengd alls hringvegarins.

Ef þessu yrði skipt niður á hvert mannsbarn í landinu, þá hlyti hver 3.300.000 í sinn hlut. Ef við hefðum alltaf verið svona mörg og hefðum lagt fyrir um 4.50 kr. á dag, hvert og eitt allt frá Kristburði, þá hefðum við náð að safna þúsund milljörðum í dag.  Við gætum gefið hverju mannsbarni á jörðinni 170 kr. fyrir þessa upphæð.

Bara svona pæling.

M.S. Lagarfoss var stéttskiptur heimur fólks sem mér fannst hafa sagt sig úr tengslum við mannlífið í landi.  Þar giltu sérstakar umgengnisvenjur og verkaskipting og skipstjórinn hafði þar allt vald. Hann hafði meira að segja skammbyssu í skúffu sinni, sem honum var frjálst að nota í neyð.  Hér öfluðum við tekna okkar og hér eyddum við þeim.  Við hefðum þess vegna getað verið í geimskipi á braut um jörðu. 

Reglubundin hægð ríkti í þessum veltandi og vaggandi heimi og ofviðri var nánast kærkomin tilbreyting frá lognmollu hversdagsins.  Þessi regla losnaði þó í reipum þegar nær dró landi.  Kokkurinn grét þegar við sigldum Eyrarsundið af því að þá minntist hann barnanna sinna og fyrrverandi konu, sem hann hafði ekki séð í fjölda ára.  Svo fór hann að drekka.  Það drukku raunar allir.  Aðgerðarleysið við að liggja á ytri höfninni við Leníngrad kallaði á það.  Enginn viss hvort eða hvenær við kæmumst að landi.  Duttlungar hafnaryfirvalda réðu því. 

Oft gekk þetta fyllerí alveg úr böndum og menn urðu ruglaðir af langvarandi drykkju.  Doddi félagi minn í vélinni, var kallaður var “deyjari”.  Það var stytting á titlinum “dagmaður í vél”.  Hann var einn af þessum óutreiknanlegu drykkjumönnum, sem missti alla stjórn, þótt hann væri bara um 17 ára.  Deyjaranafnið átti ekki síst við í því samhengi að einatt drakk hann sig dauðann, en áður en að því kom, fékk hann æðisköst. Hann  braut allt og bramlaði og það varð nánast að kefla hann, svo hann yrði ekki sér og öðrum að fjörtjóni.  Stundum sló hann til mín eða tók mig kverkataki.  Inni í honum kraumaði óskapleg reiði, sem ég kunni aldrei nein skil á.  Annars var hann hinn besti drengur, gamansamur og hjálpsamur þegar hann var edrú. 

Leníngrad var borg mikilla andstæðna.  Ríkmannlegar byggingar og breiðstræti vitnuðu um forna frægð.  Fallegar kirkjur með gylltum næputurnum blöstu hvarvetna við, en búið var að negla fyrir alla glugga á þeim.  Guði hafði verið úthýst í þessu landi og aðeins einn átrúnaður leyfður.  Hinn óskiljanlegi kommúnismi.  Mitt í þessum glitrandi heimi göfugrar byggingarlistar og auðlegðar, var fólkið jafn hnípið, óttaslegið og kuldalegt og það var í Múrmansk. Hér ríkti alræði öreiganna.  Eignarrétturinn hafði verið afnuminn og enginn átti né mátti eiga neitt. 

Áin Neva rann seigfljótandi og illa þefjandi milli flúraðra brúarstólpa og gulleitir froðuflákar flutu um hana eins og mygluskán.  Hér hafði einhveratíma verið líf og reisn, en ekki lengur.  Fámennt var á götum úti.  Mest voru það “offiserar” með þessi hjákátlega og stóru kaskeiti á höfði og líktust persónum í fáránleikhúsi Fo.   Ég undraðist oft hver tilgangur þessara manna í síðu borðalögðu ullarfrökkunum væri.  Allir voru þeir með skjalatösku, sem lýsti ábúðarmiklu valdi.   Leyniþjónustan? Herinn? Lögreglan?  Sennilega voru þeir eitthvað af þessu öllu, því hér var þeirri frumskyldu að eignast aldrei neitt, framfylgt með lögreglu og hervaldi.  Á freistingum gæt þín annars...

Eitt sinn sat ég í sporvagni, sem var úr timbri og líklega síðan um aldamót.  Þá settist einn slíkur “offiser” í sætið hinum megin við mig og opnaði skjalatöskuna sína.  Í henni var mjólkurflaska og brauðbiti.  Ekkert annað.  Hann maulaði bitann sinn og saup á mjólkinni með þetta brostna augnaráð tilgangsleysis og vonleysis, sem var svo sammerkt með því fólki, sem varð á vegi manns.

Vetrarhöllin eða Hermitage var ein glæsilegasta höll í heimi.  Hún stóð þarna við Nevubakka og menn bentu stoltir á kúlnagöt við innganginn, sem báru byltingunni vitni.  Verið var að reisa margra mannhæða hátt skilti af Lenín við gafl hennar.   Aðrir voru að skreyta allt með blóðrauðum fánum við torgið, þar sem Pétur mikli trónaði ofar öllu á súlu.  Það var byltingarafmæli í vændum,  Októberbyltingin, "frelsunin."  Mér sýndist þó eftirvæntingin fyrir þessum tímamótum vera fjarri í ásýnd verkamanna, sem unnu þetta verk.  Hér var fólk skuggar.  Einstaklingseðlið hafði verið afnumið með valdi.  Enginn stóð út úr.  Allir voru eins og forðuðust að draga að sér athygli. 

Vetrarhöllin var opin til háðungar auðvaldinu.  Þangað komu Rússar til að fussa og sveia yfir lystisemdum mannlegs hugvits og handverks.  Hér komum við til að sýna þessum sömu gildum lotningu.   Þarna gat að líta útskorna marmarastiga, tignarlegar styttur, gyllt laufskrúð og lamineruð gólf með ótrúlegu mynstri.  Risastór málverk voru á veggjum af fyrrum valdboðum þessa víðfeðma lands í gullslegnum römmum, sem nánast blinduðu augu orðlausra drengja frá bárujárnsmekkunni á norðurhjara. 

Allt, sem ég hafði áður séð féll í skuggann fyrir hinum minnsta grip, sem fyrir augu bar.  Herbergi eftir herbergi, salur við sal af gulli og gersemum.  Eitt herbergi hýsti bara klukkur, sem ekki er hægt að lýsa í orðum.  Annað hafði bara taflborð og taflmenn, sem gerðir voru af slíkum hagleik að ég hef aldrei síðar séð nokkurn samjöfnuð.  Svo voru  meistararnir sjálfir þarna. 

Michaelangelo, Rafael, Rembrant og nánast allir af hinum stóru meisturum viðreisnarinnar og hágnæfunnar prýddu þessa sali.  Manni entist ekki tími til að skoða nema brotabrot af þessari dýrð;  rétt skyggnast inn fyrir anddyrið.   Gamlar “Babúskur” sátu dottandi eða sofandi á stólum og gættu auðæfanna.  Ég gat gengið upp að mynd af gömlum manni eftir Rembrandt og látið fingurna líða eftir pensildráttum meistarans... sem áður var stjórnað af lifandi taugum, eins og Jón Helgason orti í Árnasafni.   Ég var eins og utan líkamans í þessum töfraheimi.  Kroppaði í myndir eftir aldna meistara eins og mig væri að dreyma.  Meitilför Michaelangelos voru sýnileg í ókláraðri styttu af krjúpandi dreng og ég tengdist þessum eldhuga og snillingi í gegnum snertingu við þessi hrjúfu för. 

Þarna opnaðist fyrir mér nýr heimur.  Mér fannst ég skilja tilgang og eðli listarinnar.  Hann lá í handverkinu.  Hvort sem um ljóð, sögu, málverk, tónverk eða höggmynd var að ræða, þá var það handverkið, sem réð því hvernig til tókst að hlutgera stórkostlegar vitranir hugans.  Hugsýnir sem á hinn bóginn virtust eiga sér bústað ofan og utan við manneskjuna.  Leiftur frá alvitundinni.  Þessi tengsl hugar og handar voru nauðsynleg til að koma þessum auð til skila, svo aðrir gætu notið.  Fingur Chopin, slettur Pollocks, hárfínt ljósið hans Rembrands og geistlegur mikilfengleiki mannslíkamans í meitilförum Michaelangelos.  Þetta snerist allt um samband anda og efnis.  Virðingarleysi við þá staðreynd eða hálfkæringur, dæmdi sig sjálft undir meðalmennsku eða sjálfhverfa sýndarmennsku.  List verður ekki til fyrir hjárænulegt káf og blaður, sem snýst fyrst og fremst um persónu sjálfskipaðra listamanna.  List er ögun huga og handar til að þjóna einhverju æðra í fullri auðmýkt.  Það er skoðun sem ég mótaði mér þarna við hvíslandi kyrrðina í sölum Vetrarhallarinnar. 

Mikilfengleiki mannsandans var fjarri þegnum Leníngrad.  Þvert á móti var þessi dýrð tengd kúgun auðvaldsins í hugum þeirra og syndsamleg samkvæmt rétttrúnaði kommúnismans.  Þeir sáu háð en ég mætti alvitundinni sjálfri undir fjögur augu, ef svo má segja.   Lygin var hlutskipti þessarar þjóðar. Ánauð frelsi, fátækt auður, dauði líf . Í litlu ólíkt öðru trúarbragðadogma.

Byltingin var ekki bylting verkamanna.  Hún var uppþot valdgráðugra menntamanna.  Verkamenn voru ekki nema örfá prósent af íbúum þessa lands.  Hitt voru bændur, sem leystir voru frá eignum sínum og látnir þræla fyrir korngeymslur hinna nýju herra, sem síðan dreifðu uppskerunni að geðþótta um hið víðfeðma land - eða ekki -  eftir því hvernig dagsformið var. Sex milljónir bænda urðu hungursneyð að bráð fyrstu ár byltingarinnar.  Byltingarelítan steypt ekki einu sinni keisaranum. Keisarinn hafði sagt af sér vegna uppreisnar í hernum, löngu áður en hinir bitru menntamenn tóku við.  Landið var í sárum og stjórnlaust og þessir tækifærissinnar nýttu sér umkomuleysi bræðra sinna. 

Bolséviki þýðir einfaldlega meirihluti í Dúmunni, Mensévíkar þýddi minnihluti.  Bolsévismi er því ekki stefna eða hugsjón heldur einræði eftir geðþótta þessa meirihluta er stýrði hverju sinni.  Þeir sem settu sig upp á móti þessum meirihluta, voru einfaldlega drepnir eða sendir í fangabúðir og milljónir hugsandi manna voru þurrkaðar þannig út.  Ekki að undra þótt atkvæðagreiðslur væru samhljóða á þeim bæ. 

Málfrelsi og skoðanafrelsi var afnumið. Eignarréttur var afnuminn.  Trúarbrögð voru afnumin og allar eignir kirkjunnar þjóðnýttar.  Mótmæli voru bönnuð.  Ferðalög og búferlaflutningar voru bönnuð nema með leyfi yfirvalda.  Yfirvöld gátu líka heimtað að fólk flytti án fyrirvara á milli héraða og skildi allar sínar nytjar við sig.  Þetta var alræði öreiganna sem lagði samkvæmt orðanna hljóðan,  þá skyldu á þegna sína að vera öreigar.  Mannlegt frumkvæði var drepið niður.  Ef verksmiðjur uppfylltu kvóta sinn voru menn verðlaunaðir með hærri kröfu um framlegð.  Það varð til þess að menn hættu að leggja sig fram.  Mikill þrældómur þýddi meiri þrældóm.

Rússland hrundi innanfrá og menn viðurkenndu loks að kommúnisminn var glapsýn.  Í landinu var fyrir forréttindastétt, sem kallaðist Nómenkladían.  Fólk, sem fékk allt frá ríkinu, sem hugurinn girntist.  Þetta fólk fékk ríkisfyrirtækin á silfurfati í hendur eftir hrunið og landinu var steypt í andstæðar öfgar auðhyggjunnar á einni nóttu.  Það er ekki síðri hörmung og þjáningar þessa góða fólks eru langt frá því á enda runnar.
 

Að tengja þetta verkalýðsbaráttu upp á Íslandi, eins og margir gerðu og gera enn,  eru mér óskiljanleg öfugmæli.   Hér var barátta um jafnari kjör og rétt til að eignast þak yfir höfuðið.  Rétt til að geta borið höfuðið hátt.  Rétt til mennta og heilsu.  Íslendingar voru í sömu sporum og Rússar nú eftir aldalanga kúgun.  Auðurinn, sem fylgdi því að öðlast sjálfstæði og njóta afrakstur fiskveiða okkar, varð til þess að í byrjun sótti auðlegðin á fáar hendur og forréttindastétt myndaðist.  Þetta voru eldhugar, sem í hagnaðarvon og bjartsýni leystu okkur úr fjötrum fátæktar.  Þeir kunnu sér þó ekki magamál eins og manninum er tamt og þurftu aðhald.  Vinstrimenn veittu þetta aðhald hér;  tókst að leiðrétta ójöfnuð og krefjast launa í samræmi við framlegð; sýna fram á að með betri viðkomu alþýðunnar, yrði vöxturinn meiri og að allir gætu hagnast.   Menn sáu loks tilgang með streðinu og var umbunað fyrir.  Í Rússlandi voru verkföll bönnuð og engum leyfðist að heimta meira en hann fékk.  Geðklofinn í þeirri túlkun að um skyldar hugsjónir væri að ræða er augljós. 

Vinstribaráttan er barátta um sanngirni frekar en algeran jöfnuð.  Barátta um að við fáum að njóta ávaxtanna í hlutfalli við uppgang efnahagsins.  Barátta um að geta gengið með reisn og séð sér og sínum farborða.  Að geta tekið sér hvíld og notið lífsins utan brauðstritsins.  Barátta um að geta hlúð að afkvæmum sínum og notið þess og gefið það sem andinn þarfnast.  Barátta um tjáningarfrelsi, sem var grundvöllur þessa alls.

Ekkert af þessu var raunin í veldi kommúnista.  Þeir sem viðurkenna að eitthvað hafi hlutirnir skolast til í Rússlandi,  en halda því samt fram að hugsjónaofstæki kommúnískrar hugmyndafræði eigi rétt á sér,  geta skoðað Kambódíu, sem reyndi að framkvæma þessa þjóðfélagsuppskrift samkvæmt bókinni.  Morðæðið þar gerir Pol Pot samt að kátlegum “wannabe” við hliðina á Lenín og Stalín.

Vinstri jafnaðarstefnu er þörf í dag, stefnu sem byggir á jöfnum rétti manna til afkomu.  Slík stefna getur aldrei stjórnað því hvort menn eru duglegir eða latir eða jafn afkastamiklir eða greindir, jafn hógværir eða gráðugir.  Þar á jöfnuðurinn sér takmörk og er utan seilingar valdboðsins.  Hringamyndun og auðsöfnun fárra einstaklinga í dag, er aðkallandi aðhaldsefni okkar.  Viðvörunarbjöllurnar hringja allstaðar.  Ójöfnuðurinn eykst í réttu hlutfalli við vaxandi hagtölur.  Frumskógarlögmál frjálshyggjunnar ríkir þar sem lögin eru sveigð og beygð í gegndarlausu gróðaæði hinna fáu á kostnað hinna mörgu.   Lögin okkar ná ekki yfir samráðsglæpi og viðskiptasiðleysi.  Fyrirtæki eru einstaklingar með kennitölu og eiga að lúta sömu lögmálum og þegnarnir.  Fyrirtæki taka þó aldrei ábyrgð né verða þau sett í fangelsi.  Hér valsa fulltrúar auðhyggjunnar út og inn um þingið og breyta lögum, afnema verðlagseftirlit, lækka á sig skatta, rýmka viðskiptalög, selja sjálfum sér sameign þjóðarinnar og liða ríkisvaldið kerfisbundið í sundur.  Valdið, sem er okkar eina haldreipi um samtryggingu.  Enginn flokkur hefur lofað að sporna við þessu.  Vinstrimennska í dag er hjákátlegt framapot rómantískra náttúrudýrkenda.

Jafnaðarmennskan hefur verið skrumskæld í pólitískan réttrúnaðarfasisma, sem segir umburðarlyndi og virðingu fyrir öllu vera algilt. Gagnrýni er móðgandi og frelsi til hennar takmarkað. Ritskoðunarandi sovétríkjanna svifur þar yfir vötnum. Samfélagsumræðan er í gíslingu móðgana og heilagrar hneykslunnar. Ef krafan er að hommum, sé sýnd virðing, skal einnig sýna trúarbrögðum, þrýstihópum, skoðunum, stefnum og markmiðum virðingu og umburðarlyndi, sama hversu andfélagsleg umgjörðin er. Þrýstihópar ráða för. Markmið jafnaðar marg klofin í persónulegum kýtingum og tribalisma. 

Umburðarlyndi á sér takmörk og er ekki algilt og ekki er hægt að neyða neinn til þess frekar en að neyða einhvern til að vera glaðann við hvað sem er.  Móðganir á að blása á því tjáningafrelsi er ofar slíku. Móðgunin liggur alltaf í túlkun hins móðgaða og nú er slíkt notað að vopni til að drepa niður orðræðuna eftir hentugleikum. Raunar er móðgun vísasta merkið um að sá sem móðgar, hafi snert við sannleikanum. Kalli maður horaðann mann feitann, þá hlær hann en kalli maður feitan mann feitann, þá móðgast hann. Þannig virkar það.

Það er þrennt ólíkt, hugmyndafræðin, sem samfélag byggir á,  mennirnir sem túlka hana og framkvæma og svo fólkið, sem þarf að lúta henni.  Við sem lútum erum 90% þjóðarinnar.  Það er því ekki spurning um rétt okkar til að sporna gegn kúgun og spillingu, heldur vald okkar til að halda slíku í skefjum.  Það vald ætti að birtast í því, sem upp úr kjörkössunum kemur því hér ríkir lýðræði að nafninu til að minnsta kosti.

Ég hef ætíð reynt að mynda mér skoðanir út frá reynslunni.  Reynsla mín á unglingsárum af siglingum til Sovét sannfærði mig um að jöfnuður er mögulegur upp að vissu marki, sem takmarkast af misjöfnu upplagi og getu einstaklinga.  Jöfnuður þarfnast stöðugs og ákveðins aðhalds, annars eru sumir einstaklingar vísir með að ganga of langt, eins og reynslan sýnir.  Forsjá og ríkisafskipti eru ekki hnjóðsyrði, eins og skilja má af hægrimönnum.  Þau eru grunnur okkar samfélags.  Við erum ríkið.  Forsjáin og afskiptin eiga sér þó einnig takmörk.  Það felst í orðinu jöfnuður.  Agi á sín takmörk og frelsi á sín takmörk, jafnt í uppeldi barna sem í uppeldi þjóðar.  Engin pilla leysir það af hólmi.
 

Ég missti strax sjónar af félögum mínum á Lagarfossi;  fór í Þorskastríð eins og ég segi frá í fyrri færslum hér.  Ég heyrði þó af Dodda vini mínum "Deyjara".  Hann drap mann í ölæði á nýársnótt, nokkrum árum síðar, og var kallaður Doddi "Drepari" í okkar kaldhæðnu kreðsum eftir það.  Hann sat 10 ár í fangelsi en var ekki búinn að njóta frelsis nema í einn eða tvo daga úti þegar hann drap annan mann á fylleríi.  Nú er hann kallaður Doddi "Double" og býr enn á Litlahrauni.

Við erum misjöfn mennirnir og eigum ekki alltaf samleið.  Við erum gráðug af því við óttumst skort.  Við óttumst skort af því að við erum gráðug og höfum tamið okkur að hrifsa til okkar gæðin án tillits við samborgara okkar.  Þess vegna þurfum við að verða ásátt um kerfi, sem veitir okkur aðhald. 

Það kerfi þarf að byggja á jafnvægi mannlífsöfganna.  Hinum gullna meðalvegi.  Það  útheimtir líka stöðuga vinnu.  Endanlegar patentlausnir eru ekki til.  Andstæður eru einu sinni þannig gerðar að þær geta ekki án hvorrar annarrar verið.  Ekki er hægt að útrýma annarri án þess að útrýma hinni.  Slíkt er einfaldlega ekki hægt.  Það sáu Karl Marx, Engels, Lenín, Stalín og Pol Pot ekki fyrir.  Þar skilur á milli raunverulegrar menntunnar og hugmyndafræðilegrar innrætingar.  Eitthvað sem lærist í lífsins skóla, en tæplega í rykfallinni akademíu.

Ég hef sennilega þótt afar undarlegur unglingur.  Ég notaði hluta fermingarpeninganna minna til að kaupa Lingaphone-námskeið í Rússnensku og lá svo yfir því löngum stundum; æfði mig í að spyrja hvar salernið væri og hvar sporvagninn stoppaði.  Maður varð að láta sem maður væri frostbitinn og dofinn í vöngum, láta orðin myndast í hóstakirtlunum eða efst í brjóstinu, til að framburðurinn yrði sannfærandi.  Jablaka: Epli; Kníga: Bók; Morosnóe: Rjómaís.

Letrið virtist eins og rúnir við fyrstu sýn, en svo sá maður að í flestum tilfellum var aðeins búið að víxla táknum, þá var lítið mál að lesa.  P var R, X var H og C var S.  Esshljóðin voru þarna fyrirferðamest og áttu þau flest tákn fyrir misjöfn blæbrigði þessa hljóðs.  R í spegilskrift var Ja og N í spegilskrift var Í og H var N.  Svo var Grískum bókstöfum hrært þarna saman við eins og Lamda, Gamma og Pí.  Þetta var einskonar dulmál á að líta.  Ég hafði oft gert dulmál fyrir leynifélögin okkar strákanna.  Svarta Höndin átti sitt og Silfurkúpan annað, svo þetta var ekki algerlega framandi fyrir mér..

Þetta var skemmtileg stúdía, en ég hef ekki hugmynd um hvers vegna þetta fangaði áhuga minn.  Líklegast var þó að Nágranni minn Helgi, hafi haft áhrif þar á.  Hann var mikill kommi og prófessor í fornslavneskum sögnum, giftur Rússneskri konu, henni Dínu og kenndi við menntaskólann.  Ég hafði fengið ævintýraplötuna Brémenskí Músikantí lánaða hjá honum og reyndi að ráða í hvað sagt var í söngvunum.  Gítarogí, Ibbítúk-voru greinilega gítar og hani.  Helgi og pabbi rifust stundum um kommúnismann yfir glasi og var oft fjör í því karpi, hnefar í borðum og hoppandi glös, þó sérstaklega ef Jón Baldvin var með.  Hann bjó jú í sama húsi og Helgi auk Guðjóns Friðrikssonar Reykjavíkursagnfræðings. Gáfur þessara manna heilluðu mig.  Heimsborgarabragurinn og leðurbættu flauelsjakkarnir, pípurnar og eiginleikar þeirra til að glíma við lífið í stærra samhengi en laut að veðri og fiskveiðum, fyllti mig löngun til að kanna andans víðfeðmu lendur. 

Ekki hafði ég nokkurn grun um að þessi lærdómur myndi nýtast mér, hvað þá aðeins ári síðar. Þetta var eins og einhverskonar forvitrun.  Bárður frændi minn og Einar æskufélagi minn, sem voru árinu eldri, fóru í siglingu með Hofsjökli og sögðu mikil ævintýri af sér þegar heim kom.  Ég vildi reyna þetta líka og munstraði mig á Lagarfoss gamla, sem var miðbyggður kláfur með stórum strompi eins og skipin í Tinnabókunum.  Hann var orðinn gamall og úreltur; hnoðaður saman en ekki rafsoðinn.  Skip af sömu kynslóð og gamli Gullfoss.

Það vakti undarlegan fiðring í maganum að sjá Ísland sökkva í kjölsogið.  Eftirvænting, söknuður, óvissa.   Ég hafði aldrei út fyrir landsteinana komið.  Ekki lengra en að stikla út á steina í flæðarmálinu heima.  Fjölskyldan hafði jú farið til Mallorca, en ég kaus að vera heima og fann enga freistingu í því að upplifa það sama og allir aðrir höfðu upplifað. Grísaveisla, sangría, matareitrun og hellaferðir. Ó, nei, ekki hugsuðurinn ég.  Ég fyrirleit alla slíka hjarðhegðun og kúldraðist í forinni heima, hlúði að fyrstu spírum alkóhólismans og samdi ljóð um tilgangsleysi allra hluta.

Ég var smyrjari í vél ásamt Dodda nokkrum.  Við urðum bestu kunningjar og skottuðumst með koppafeiti um vélarúmið og smurðum á koppa eða bensínþrifum vélarhluti.  Það var mikilfenglegt þarna niðri.  Risastórir strokkar og sveifar sem bulluðu og sprautuðu olíu um allt.  Ég trúði varla stærðinni á þessu.  Við skautuðum fram og aftur um stálgólfin eins og skautahlauparar þegar veltingurinn var sem mestur og vorum alsælir með starfið.   Lagarfoss var stéttskipt skip með afbrigðum.  Við Doddi vorum með sér messagutta, sem þjónaði okkur tveim til borðs.  Svo var vélamessi fyrir vélstjóra, yfirmannamessi, hásetamessi, restrasjón og sér “Pláss” fyrir skipstjóra og fyrsta vélstjóra.  Það var ríkmannlegur salur, sem hefði getað rúmað alla áhöfnina.  Þar höfðu þeir þjónustustúlku og svo höfðu þeir þernu að auki, til að þrífa undan sér.  Lagginn var líka farþegaskip því þar voru nokkrir farþegaklefar, en aldrei man ég þó eftir farþega um borð.  Það var víst liðin tíð að spjátrungar, menntamenn og skáld sigldu með fragtskipum á milli landa.

Þeir sem lægst voru settir, sváfu aftur í “hundakofa”, sem var smályfting aftast á skipinu, með eins manns klefum, sem fullir voru af kakkalökkum, svo það snarkaði undan fótum manns ef maður gleymdi að kveikja ljósið áður en farið var úr koju.

Fyrsti áfangastaðurinn var Múrmansk.  Nyrsta nárassgat, sem siglt var til.  Það var hálfgert sjokk að koma þangað.  Maður sá reykjarmökkinn yfir borginni löngu áður en hún kom í ljós.  Meðfram innsiglingunni voru sokkin skip og afvelta kafbátar frá heimstyrjöldinni eins og þarna hafi orðið stórorrusta.  Þetta var eins og að sigla inn í fordyri helvítis.  Gamlir kafbátar voru enn að dugga um höfnina og allar manneskjur voru dúðaðar í sömu langsaumuðu gráu vattflíkurnar, hnípnar og gleðisnauðar að sjá.  Ég minnist þess ekki að hafa séð nokkurn mann brosa í þessari borg.  Þarna var enga sögu að sjá, aðeins grængráar blokkir meðfram breiðstrætum, sem skáru borgina í einangruð hverfi, ekki ólíkt austurborg Reykjavíkur.  Enga aðra borg hef ég séð minna meira á Múrmansk, hvað skipulag varðar. 

Það voru þó fáir bílar þarna.  Aðalega risastórir trukkar með seglyfirbreiðslum og dapurlegir strætisvagnar með gormhlykk í miðju.  Einn og einn Rússajeppi skottaðist hjá eða Moskowitch með dularfullum mönnum í leðurhöttum.  Yfirleitt voru þeir fullsetnir eins og að glæpafjölskylda í gamanmynd væri í sunnudagsbíltúr.  Í allri þessari stóru borg sást nánast enginn fótgangandi. Flestir voru hermenn með kaskeiti, sem voru fáránlega stór og ýkjuleg eins og í farsa eftir Daríó Fó.  Frostið smeygði sínum köldu krumlum inn að beini og vonleysið fyllti lungu manns í hverjum andardrætti.  Þetta var hið sannkallaða helvíti.  Og það var frost í helvíti, það get ég borið.

Vænisýki kaldastríðsins var alsráðandi þarna og fólk fór undan í flæmingi ef maður yrti á það á ensku.  Þetta var höfuðborg óttans og niðurlægingarinnar.  Við skipuðum upp freðnum fiskblokkum . Ef kassi datt í sundur, þá hvarf hann á augabragði inn á kvið verkamannanna.  Við máttum ekki fara með myndavélar í land og hermenn tóku passann af okkur í skiptum fyrir sérstakan landgöngupassa.  Ekkert var hægt að fara nema á sjómannaheimilið og þar gátum við drukkið vestrænar veigar án þess að vera spurðir um aldur.  Þarna ægði saman rumpulýð af öllum þjóðernum.  “Jú from Æland? Me from Æland too, Christmas Æland. Captain Cook. Yes?”

Þarna var ég tekinn afsíðis af alvörugefnum manni, sem vildi fræða mig um Lenín og hina stórkostlegu byltingu.  Hann gaf mér fullt af bókum um hamingjulandið, en eitthvað tómahljóð var í sannfæringu hans.  Orð hans voru líka í hrópandi mótsögn við það sem fyrir augu bar.  Ég skildi ekki kommúnisma frekar en Krúsjoff, en í ævisögu sonar hans er sagt að Krússjoff hafi aldrei getað útskýrt þessa hugmyndafræði fyrir syni sínum og farið undan á flæmingi er hann var spurður.  Allt var vont í Rússlandi nema heitt brauðið, sem við fengum um borð.  Af því var sterkt gerbragð en það var gott svona heitt og ferskt.  Súkkulaðið var eins og kakó steypt í tólg, límonaðið smakkaðist eins og safi af niðursoðnum perum og sígaretturnar höfðu sæta angan sem minnti á blöndu af súrheyi, brunnu gúmmíi og táfýlu.  Allt Rússland bar þennan sætsúra, velgjukennda fnyk.

Utan við sjómannaheimilið voru “Bísarnir”.  Það voru svartamarkaðsbraskarar, sem vildu kaupa Ameríkanskí sígarettskí,  Tjúíng gömm og munað eins og gamlar gallabuxur, skó, varaliti.  Sumir voru svo djarfir að spyrja um vestræna tónlist með mikilli leynd. “Jú xeve Júría Xeep? Easy living, yes?”  Þetta voru miklir töffarar á sína landsvísu en Guð minn góður hvað okkur fannst þeir sorglega hallærislegir í allt of stuttum gallabuxum, slitnum bítlaskóm og leðurjökkum, sem stóðu þeim á beini.   Lögreglan sveimaði þarna í kring á gulum og bláum Rússajeppum en lét þessa verslun að mestu óáreitta.  Óttinn leyndi sér þó ekki hjá bísunum og stundum hurfu þeir sí svona eins og jörðin hafi gleypt þá.  Lögreglan reyndi stundum að leggja fyrir okkur snörur.  Eitt sinn stoppuðu þeir okkur og spurðu: “Pornógrafía?”  Við könnuðumst ekkert við slíkt.  Þá drógu þeir upp snjáða mynd af konu í sundbol með höndina eggjandi aftur fyrir hnakka.  Þetta var ekki ólíkt ilmspjöldunum, sem svo lengi voru hvimleið í leigubílum hér.  Við gátum ekki annað en brosað.  “No pornografía, sorry.”  Þetta spjald var sennilega opinber tálbeita, sem þeim var úthlutað frá flokkstjórninni til að stemma stigu við vestrænni úrkynjun í þessari háborg menningarinnar í norðri.

Ég var feginn þegar Múrmansk hvarf aftur í mengunarmistrið og íshafið blasti við stafni.  Mér var ljóst í mínum unga huga að hér hafði verið framinn stórfenglegur glæpur.  Byltingin, sem raupsamir sparikommar uppi á Íslandi rómuðu í söngvum sínum, gaf engin fyrirheit um slíkar hörmungar.  “Sjá roðann í austri!”  Sungu þeir í blindri fáfræði. Það var augljóst á öllu að þeir höfðu annað hvort ekki komið til Sovétríkjanna, eða þá að þeir höfðu verið teknir í sightseeing að hætti flokkselítunnar og setið veislur Nómenkladíunnar, sem var viðurkennd forréttindastétt. 

Það að taka eignarétt af fólki varð til þess að drepa lífsvilja þess og áhuga til vaxtar.   Marx og Engels höfðu gert regin feil í hugmyndafræði sinni þar.  Það er með öllu óskiljanlegt hvernig þessi menntuðu gáfumenni gátu ímyndað sér að hægt væri að afnema einstaklingseðlið, persónufrelsið og steypa fólk í eitt allsherjarmót vélrænna þegna, með hugmyndafræðilegu pennastriki.  Það sást í dauðum augnaráðum fólksins í Múrmansk.  Þessir Gyðinglegu dekurdrengir frá þýskalandi, sem sáu fyrir sér nýja herleiðingu heimsins til hins fyrirheitna lands samneyslunnar, höfðu vogað sér í menntahroka sínum og sjálfhverfu að það væri vert að láta á slíkar hugmyndir reyna án tillits til fórnarkostnaðar samborgara sinna.  Þeir eiga alla mína fyrirlitningu skilið. 

Að vísu var kommúnisminn skrumskældur í Sovétríkjunum eins og allstaðar annarstaðar.  Það þýðir ekki, eins og margir segja,  að þetta sé góð hugsjón í raun,  væri henni fylgt í hörgul.  Það er aumkunarverð fáfræði.  Skrumskælingin átti sér stað vegna þess að það var ekki hægt að fylgja henni í hörgul.  Hugsjónin fól í sér grundvallar yfirsjón, sem er hið óútreiknanlega mannlega eðli.   Fyrir það létu 50 milljónir manna lífið í Sovétríkjunum einum og eru enn að deyja í dag. 

Framhald þessarar sögu birti ég svo síðar.

Ferlið sem við erum í er vatnsrennibraut að feigðarósi fyrir mannkyn og siðmenningu. Við bölvum spilltum ríkisbubbum og iðnjöfrum, fordæmum barnaþrælkun, iðnaðarhyggju, auðsöfnun og náttúruspjöll; hlekkjum okkur við jarðýtur og álver, veifum mótmælaspjöldum og völdum spjöllum á iðnaðar og orkumannvirkjum í gremju okkar yfir gráðugum ofurfyrirtækjum, en erum sjálf algerlega blind á hver sökudólgurinn er. Sökudólgarnir erum við.  Meðaljón og Alþýðugunna.  Við erum neytendurnir, við viðhöldum þessu línulaga neyslukerfi frá auðlind til sorphauga.  Kerfi sem gengur þvert á lögmálin um hringrás náttúrunnar.

 Við erum jú að reyna að breyta þessu; sýnum allavega skilning og vilja, en misskiljum eða afneitum hlutdeild okkar í ferlinu. Við erum kvörnin sem breytum gæðum í rusl og iðnaðurinn hefur ekki undan í að svala neyslulostanum. Ert þú meðvitandi  um þetta?  Ert þú að gera eitthvað sem máli skiptir? Er sorpflokkun þitt valíum og kaupæðið þitt amfetamín í drunga ófullnægjunnar? Ertu fastur / föst í vítahringnum? Hefurðu komið þér upp blóraböggli í formi feitra kaupahéðna? Eru þeir ímynd hins illa?

Þú ættir að horfa á þessa einföldu mynd og sjá þinn hlut í þessu og vakna til vitundar. Skoða neyslu þína og draga úr henni.  Neysluhyggjan er meðvituð sálfræðileg skilyrðing mannsandans af hendi auðhyggjunnar og þú ert tilraunadýrið; hundur Pavlovs sem slefar ómeðvitað yfir auglýsingaskruminu.  Já og ég líka; ég veit. Sjálfsvirðing mín sem okkar allra er bundin hlutum; að eiga og vera hitt eða þetta er ég.  Ég er ekki maður með mönnum, nema ég sé svona klæddur, keyri svona, eigi svona síma, tölvu,jakka, skó,jeppa,hús,borðbúnað etc. Hafi svona klippingu, reyki þetta, drekki hitt...það er ég.  Án þessa væri ég ekkert....eða...  hef ég nokkurn tíman látið reyna á hið gagnstæða?

Er ég neysluhóra?

  Daginn eftir hitti ég mann, sem hafði unnið við lagfæringar á húsinu. Hann var undirfurðulegur á svip, þegar hann spurði mig hvernig ég hafi sofið. Ég sagðist hafa sofið ágætlega og taldi þetta svona kurteisishjal. Þá spurði hann mig hvort ég hafi ekki orðið var við neinn umgang og ég játti því.  Það höfðu verið óvenju duglegir traustabrestir í húsinu, en líklegast myndi ég venjast þeim og tæplega láta þá raska ró minni, nú þegar ég vissi af þeim.

Maðurinn sagði mér að þarna væri reimt og að hann hafi fundið fyrir miklum ónotum þarna inni. Þar væri gengið þjösnalega um og miklir brestir og brak heyrðust, sem væri ekki eðlilegt í tiltölulega nýlegu steinhúsi.  Ég spurði hann hvort hann héldi að hér væru draugar á ferð og hvort hann hefði einhverja vitneskju um að slíkt ætti sér ástæður.  Dó einhver ósáttur eða fyrirfór sér? Var húsið byggt á vafasömum stað eða grafreit?

  Maðurinn varð enn dularfyllri á svip og sagði að best væri að láta slíkt ósagt. Það væri ekki rétt að trufla vist mína með óábyrgu tali.  Ég hló og hugsaði með mér að hér væri týpískur Íslendingur á ferð, sem talaði í hálfkveðnum vísum með dulúðaryfirbragði, þegar eitthvað ber á góma sem engin leið er að hafa hugmynd um. Það gefur mönnum jú ákveðið vægi og hugmynd um að þeir viti lengra nefi sér. Einhverra hluta vegna, þá stóðst hann ekki freistinguna að nefna þetta við mig, þrátt fyrir téða tillitsemi. Ég var ekkert að ganga frekar á hann, en fannst þetta bara skondið. 

  Næstu nótt hélt þetta áfram en ég ómakaði mig ekki á lappir, velti mér á hina og sofnaði.  Sama var svo upp á tengingum næstu nætur og er enn. Það var til og með hringt dyrabjöllu um miðnættið, en enginn var gesturinn þegar ég fór til dyra. Ég vinn hér heima og stundum fram á nætur og það skipti engu hvort ég var vakinn eða sofinn. Brestirnir og höggin heyrast jafnt sem áður og virðast byrja um miðnættið.

Nú er ég gersamlega trúlaus á drauga og annað yfirnáttúrlegt, þótt það hljómi eins og karlagrobb.  Þannig  er það bara.  Ég finn ekki fyrir neinni hræðslu, þótt stundum hrökkvi ég við þegar háir smellir heyrast, en það er sjaldnar nú.  Ég hef velt því fyrir mér hvað veldur þessu og fundið ágætis skýringar.

  Hér á norðurhjara er talsverður munur á hitastigi á daginn og við sólarlag.  Á húsinu er hátimbrað og mikið þak, sem eðlilega er á hreyfingu vegna þeirra hitabreytinga sem verða á kvöldin. Það skýrir þessa þjóðsagnakenndu tímasetningu undranna.  Nokkrar hurðir hér eru kviklæstar og á kvöldin dregur vind af fjöllum, þegar kólnar, svo það gustar um glugga. Það skýrir rápið og ámátlegt hjaravælið. Hér er svo hitaveita og rörin í húsin eru komin á tíma vegna útfellinga. Þess vegna láta rör í veggjum stundum illa og þá sérstaklega þegar hitastillar hleypa á vatni þegar kólnar útifyrir.

En hvað með dyrabjölluna? Jú hér í næsta húsi er fjaðurhringur (trambolín), sem fjöldi barna una sér á fram eftir björtu sumarkvöldinu. Þau eru eins og þau eru. Stríðnir grallarar, sem vilja reyna á taugar nýs nágranna. Nú hef ég séð til þeirra við þetta og það vekur mér ekki síður kátínu en þeim.  Svona var ég. Er ekki yndislegt hvað lífið gengur í hringi og hve við erum öll í raun að lifa svipaða sögu?  Svona vil ég hafa þetta; kenna lífs í kringum mig í stað þess að lifa einn í grafarþögn. Skil aldrei fólk sem hryssist við slíku skensi.

  Hér eru engir draugar.  Hér er eðlisfræðin að hrekkja mig.  Það er skiljanlegt að fólk hafi leitað yfirnáttúrlegri skýringa hér áður, þegar þekking var minni. Það lífgaði jú vissulega upp á fásinnið að sveipa slík fyrirbrigði dulúðarljóma um leið og það gaf sagnamanninum vægi. 

  Einnig jók trú á engla, anda og ára við ímyndunaraflið, enda var slíku dyggilega viðhaldið og boðað af yfirvaldi og "trúverðugum"  fulltrúum andans mála.   Þeir tóku jafnvel þátt í þessu með því að mæta á staði með vatnskvettur, þulur og handaveifingar í nafni óræðs almættis og gera raunar enn í dag.  Allt til að ala á óörygginu og óttanum í sinni fáfróðra.  Það gerir þá þægari í taumi. Slíkar særingar eru líklega kærkomið tækifæri fyrir skrúðklæddra preláta, ef að líkum lætur. Hafa ber það sem skelfilegra reynist.

Einu sinni, sem bláeygt barn eða unglingsláni, trúði ég því að fullorðið fólk færi ekki með fleipur.  Því væri að treysta til að fylla í eyðurnar, þar sem þekking mín endaði.  Ég var mistækur í dyggðum eins og flestir menn; stal stundum, laug og svaraði miður þokkuðu kalli eðlishvatanna á gelgjuskeiði.  Ég heyrði mergjaðar draugasögur, sem sagðar voru með ábúð og trúverðugleika þungra brúna, svo ég heyrði ýmislegt í gamla timburhúsinu okkar, sem ég taldi víst að væru draugar.  Það var mörg skelfingarnóttin, sem ég upplifði fyrir slíkt.  Ég svaf með tærnar vel uppi í rúmi og vafðar inn í sængina, svo óvættir næðu ekki í þær, sem hugsanlega leyndust undir fletinu mínu. 

  Ég dvaldi sem unglingur í húsi afa míns.  Við vorum einir í þessu stóra húsi.  Oft var ég nokkuð sannfærður um að þar væru fleiri. Þar var umgangur á nóttum, eins og gengið væri um gólf og hurðir opnuðust. Ég var skíthræddur á köflum og illa svefnsamt.  Eina nótt var ég með flensu og mikinn hita og í gegnum mókið setti að mér þessa skelfilegu tilfinningu um að einhver stæði við rúmið mitt og horfði á mig.  Þegar spennan og skelfingin var orðin óbærileg, neyddi ég mig til að glenna upp augun.  Eitt örstutt augnablik, sá ég stórvaxinn mann í svörtum jakka, með mikið grátt yfirvaraskegg og hatt. Svo gufaði hann upp. Ég eirði ekki inni og rúntaði um götur bæjarins á fyrsta bílnum mínum þá nótt og hugsaði stöðugt um þetta.  Sá ég þetta virkilega? Hvers vegna sótti þetta svona að mér? Var það út af því að ég bar með mér leyndarmál og hafði ekki hegðað mér gagnvart samborgum, sem skyldi?

  Vissulega var það hluti skýringarinnar. Samviskan. Óttinn.  Eitthvað, sem maður bar inni með sér og íþyngdi sálartetrinu. Eitthvað, sem ég mætti betur segja frá og biðjast afsökunar á til að létta á huganum. Losa mig undan því að hafa þessi leyndarmál á eilífri hringferð í höfðinu. Hleypa þeim út.

Einnig var það að sjálfsögðu ástæða að ég var með hita og óráði.  Ég gerði líka mikið af því að skoða gamlar myndir hjá afa af liðnum mönnum með burðug yfirvaraskegg og hatta. Einn þeirra var langafi minn. Stór mynd af honum prýddi vegginn að baki skrifborðsstóls afa. Það var nákvæmlega sú mynd, sem ég hafði séð þarna um nóttina.

  Það sem losaði mig undan álögum drauga og hjátrúar var þekking og óseðjandi leit að skýringum við því sem virtist óskiljanlegt.  Að taka engu sem gefnu af orðsporinu einu.

Þetta var allt í kollinum á mér og samferðamenn mínir höfðu markvisst kastað sandi í augu mín, auðtrúa barns. Barns sem eins og önnur börn, hafði ekkert við að styðjast um leyndardóma lífsins annað en það sem hinir reyndari sögðu mér.

Gallinn var bara sá að hinir reyndari og vitrari voru ekki í öllu heiðarlegir og vitrir.  Þeir höfðu gripið til skýringa úr lausu lofti í stað þess að segja einfaldlega, eins og rétt var, að þeir vissu ekki.  Það er einnig eins og einhver hégómi rekai menn út í að þykjast vita lengra en nef þeirra nær, þegar börn eru annars vegar.  Afneitun á það að vera mannlegur og að hafa takmarkanir.

Það er saklaust og jafnvel auðgandi fyrir ímyndunarafl og sköpunargáfu barna að segja þeim ævintýri og fara í þykistuleiki, en það er ábyrgðarhlutur að voga sér að segja slíkt sannleika eða gefa það í skyn. Slíkt fylgir börnum, markar líf þeirra til frambúðar og er fótakefli eðlilegs þroska. Það er ljótur leikur sem allt of margir leika, án þess að gera sér grein fyrir því né hugsa út í afleiðingarnar. Ég hefði gjarnan viljað vera laus við slíkt í mínum uppvexti.  Þá hefði ég sofið jafn vel og mér var eðlilegt af náttúrunnar hendi, eins og ég geri núna.

Fólkið býr til langa flugbraut á hæðum og byggt sér eftirlíkingu af flugvél úr pálmalaufum og bambus til að lokka frelsarann til sín.  "Við erum hér. Hvenær kemur þú?" Svo bíða þau hógvær og lítillát fram yfir sólarlag eftir að Jonh Frum birtist af himnum og uppfylli fyrirheit sín.  Ekki hefur hann komið enn.  Fólkið missir þó ekki vonina og hefur gert þetta af dyggð á hverju ári frá árinu 1942, eða þar um bil.

Hver er þessi John Frum og hver voru fyrirheit hans?  Hvaðan kom þessi furðulegi átrúnaður, sem á í dag sína sértæku söngva, tilbeiðslu og ritningu?  Ritningu sem m.a. segir á einhverskonar heimalagaðri ensku frá vitrunum sem bárust spámanni þeirra eftir að hann hafði drukkið töfradrykkinn þeirra, Kava:

"At evening kava comes John Frum. -Take up kastom and cargo I will bring. Leave missions and join the hills.  Burn all money and make feast for I am come.  Come with war.  Come USA.  Come with Cargo, where comes night.  I am John Frum America. And when comes day and America is gone.  When comes John Frum? Come home, Come home."

Í kyrrahafstríðinu höfðu þessar eyjar þegar verið numdar trúboðum kristinna frá því á 19 öld.  Trúboðarn höfðu bannað fólkinu að stunda siði sína og einfalda náttúrutrú og refsað fyrir brot á slíku skikki.  Fólkið var óánægt og sorgmætt.  Þeim var uppálagt að temja sér nýja síði, nýjar bænir, nýtt tungumál,vinna fyrir peningum og lúta nýju valdi.  Þeim var bannað að dansa og drekka Kava og áttu að klæðast og blygðast fyrir nekt sína. 

 Það var sorg og tóm í brjósti margra og gömlu góðu jarðnæru tímarnir að baki.  Það bað og færði fórnir og bænirnar voru heyrðar. Það kom stríð.

Drunur heyrðust í fjarska sem fyrirboði nýrra tíma. Silfraðir risaguðir birtust á himnum með miklum gný og úr þeim féllu svífandi gjafir.  Matur, verkfæri, myndabækur, fánar, málhlutir og hvað eina sem fólkið hafði í draumum sínum aldrei getað ímyndað sér.  Gjafir af himnum.  Það höfðu verið erfiðir tímar.  Eldfjallið á Tanna hafði gosið lengi og spillt lífsskilyrðum.  Fellibyljir höfðu farið um eyðandi afli.  Tímasetningin hefði ekki getað verið betri.  Fólkið var fullt vonar um betri tíð. Og þá birtist John Frum.

Honum er lýst sem hvítum manni í klæðum með glitrandi stjörnum. Lítill vexti, góður gefandi og glaðlegur.  Hann deildi sorgum fólksins og hvatti það til að snúa baki við trúboðinu, snúa til hæðanna og til hinna gömlu siða.  Hann sagði þeim að hafna vestrænni menningu og ánauð trúboðanna; sagði þeim að brenna peninga og snúa heim í friðsæld fyrra lífs.  Hann hét því að koma aftur með vörur og gjafir.  15. febrúar myndi það verða.  En hann gleymdi að minnast á hvaða ár það yrði.

Fólkið fór að boðum hans og virtist finna hamingjuna að nýju í tímalausu og frumstæðu líferni í hæðunum.  Á hverju ári síðan, hefur það mætt á sömu staði vítt og breitt um eynna og beðið.  Enn í dag hafa þau ekki gefið upp vonina.  "Hann mun koma." segir það með fullvissu í augum.  "John Frum America will come."  Einmitt: John from America.  Jón frá Ameríku.

Á þessum árum mynduðust raunar fjöldi slíkra trúhópa, sem almennt eru kallaðir Cargo Cult.  Einn hópurinn trúði á Prins Philip, sem kom þarna með ungri konu sinni síðar; Elísabetu drottningu. Það var þó löngu eftir birtingu John Frum og sá hópur henti frá sér þeirri trú fyrir skömmu, eftir að trúboðarnir sýndu þeim áróðursmynd um Jesú. 

 Trúin á John Frum hefur þó enn staðið allt af sér og fulltrúar hans hafa farið til Ameríku í leit að honum og meira að segja átt fund í hvíta húsinu með ritara Bills Clinton.  When comes John Frum?

Enginn veit hver hann var og líklegast er að hann hafi dáið í stríðinu ef hann þá nokkru sinni var til.  Kannski gleymdi hann þeim.  Loforð hans lifa samt enn og enn bíður fólkið og lætur ágang annarra trúboða sem vind um eyru þjóta. Hvítasunnumenn og 7. dags Aðventistar, fólk sem boðar heimsendi, refsingu og höft.  Nei, þá er betra að bíða gjafa John Frum og treysta á endurkomu hans.  John Frum America. 

Flugvélar eru nánast daglegt brauð í dag, en þær lenda í Port Morrisby en ekki á brautum Roso og Makeo ættflokkanna.  Porrt Morrisby er gildra hvíta mansins, sem fangar guðina og gjafir þeirra.  En Jon Frum skildi eftir loforð og hann mun koma aftur.  Það er hin andlega afstaða til vonar um veraldleg gæði.  Hér í þessu lífi en ekki í öðru.

Mér vöknar hálfpartin um augun að sjá þetta og lesa um það.  Ekki af sorg yfir fáfræði eða yfirgangi trúarbragða, eins og margir myndu ætla, sem þekkja mig, heldur af gleði yfir fegurð þessa einfalda og einlæga átrúnaðar og endalausu vonar á hið góða.  Vonar, sem virðist raunar svo vonlaus. En þetta fólk er heilt og fallegt og syngur frelsara sínum lof.  Dansar og syngur. Vakir við eldinn og segir sögur af John Frum.  Það er einhvern djúpan lærdóm af þessu að draga.  Engin lögmál, siðfræðipostillur, leiðtogar, stofnanir, bitlingar, kröfur um skilyrðislausa undirgefni né neitt af því sem trúarbrögð okkar bera með sér.  Bara glaðleg hæglát og ódrepandi von á hið góða.  Það er ekki hægt annað en hrífast.

Vestræn menning og túrismi er að sjálfsögððu á góðri leið með að spilla þessu í dag og hafa íbúar Tanna helstu tekjur sínar af því að selja túristum minjagripi og halda dans og söngskemmtanir fyrir yfirlætisfulla vestræna fitukeppi, sem líta á trú þeirra með góðlátlegri vanþóknun.  Trúboðar berjast einnig við að eyða þessari "villutrú" og linna ekki áróðri sínum og óttaprangi. Nýverið hafa blóðug átök orðið, eftir að kristinn trúflokkur reyndi að vinna John Frum flokkinn yfir með hnífum og sveðjum undir stjórn spámanns þeirra Fred Nasse, sem trúir því að hann sé að vinna verk drottins.  Rök Nasse fyrir Kristnun Frum-verja er sú að Jesú og John Frum, séu í raun sami maður.  Þar hafiði það.

  Hér mánálgast frekari upplýsingar um efnið almennt.

Hér eru nokkur myndbönd um efnið:

Tónlistin þeirra er falleg og sérstök og einhverskonar blanda að Polynesískum söng og vestrænni trúartónlist auk þess sem Regge og Hip hop hefur haft einhver áhrif í séinni tíð.  Hér er smá krúttleg samkoma.

Hér eru fleiri tenglar.  Tengill 1.  Tengill 2. Tengill 3.

Hér er svo sagan í stuttu máli.