Næturljóð á Fjörðum

Fyrr í sumar var hér þjóðlagahátíð á Siglufirði, sem því miður fór að mestu fram hjá mér vegna anna, en það var þó aldrei svo að ég næði einhverri upplifun af henni.

Einn eftirmiðdaginn var einskonar uppskeruhátíð á torginu, þar sem kór og ukulele nemendur stilltu saman strengi sína á skemmtilegan hátt.  Lagið sem þau voru að spila og syngja greip mig sterkt og ég fór að grennslast fyrir um það síðar.

Trúbadúrinn Svavar Knútur hafði sungið það inn á plötu og var reyndar sá sem kenndi Siglfirðingum á ukulele þarna í sumarblíðunni.   Ég fann hvergi lagið á Youtube í hans flutningi, en fann þó aðra útgáfu af því sem var langt í frá síðri. 

Annar listamaður hafði troðið upp á hátíðinni sem ég hafði enga hugmynd um að væri til, en það var Kristjana Arngrímsdóttir söngkona frá Dalvík. Hún var einmitt sú sem ég fann syngja þetta á netinu ásamt  Ösp Eldjárn dóttur sinni, svo ég stal laginu hennar í algeru leyfisleysi og gerði við það myndband þar sem myndbandið hennar var ekki upp á marga fiska.  Lagið er af plötunni hennar, sem heitir: Í húminu, en ég hef ekki enn fundið diskinn hér fyrir norðan allavega.

Ég vona að Kristjana fyrirgefi mér þessa frekju. Lagið heitir Næturljóð á Fjörðum og eru bæði lag og texti eftir Böðvar Guðmundsson.  Ég notaði þetta sem afsökun til að æfa mig í að taka og klippa myndbönd, en lagði kannski ekki nógu mikla vinnu í það. Aðalega var ég að reyna að láta myndefni og textann ríma einhvernvegin. Myndefnið er allt frá Siglufirði og nágrenni.   Textann birti ég svo fyrir neðan.

Yfir í fjörðum allt er hljótt.

Eyddur hver bær, hver þekja fallin.

Kroppar þar gras hjá grænni tóft,

gimbill um ljósa sumarnótt.

Ókleyfum fjöllum yfirskyggð

ein er þar huldufólksbyggð.

 

Bátur í vör með brotna rá

bíður þar sinna endaloka

Lagði hann forðum landi frá

leiðina til þín um fjörðinn blá

Aldrei mun honum ástin mín

áleiðis róið til þín

 

Fetar þar létt um fífugrund

folaldi sem í vor var alið

Aldrei ber það um óttustund

ástina mína á vinafund

 

Grær yfir leiði, grær um stein

Gröfin er týnd og kirkjan brotin

Grasrótin mjúka, græn og hrein

grær yfir huldufólksins bein

Grær yfir allt sem áður var.

Ástin mín hvílir nú þar. 

Meira hik á norðurslóð.

Hér er enn ein tilraun með time lapse mynd frá Siglufirði, eða hikmynd eins og Ágúst H. Bjarnason nefnir þetta svo skemmtilega á ástkæra og ylhýra.

Hér er aðeins hraðari spilun á myndskeiði sem varir frá kveldi til hádegis daginn eftir. Munurinn hér er sá að nú var skýjafarið fjölbreitt og litríkt, sem gerir þetta miklu skemmtilegra. 

Til gamans þá setti ég upprunalegu útgáfuna af laginu Siglufjörður eftir Bjarka Árnason undir. Karlakórinn Vísir flytur undir stjórn Gerhard Schmidt.  Líkast til er Bjarki Árnason þarna á meðal radda, en hann samdi mörg þekkt og falleg sönglög. Flestir kannast við "Lindina" eða "Lindin tær" sem lög á sína undrastrengi slær..

Þetta lag var sett í nútímabúning um daginn eins og þeir ættu að kannast við sem kíkja á bloggið mitt, svo það er ekki úr vegi að hafa orginalinn hér líka.

Vert að minna á að stilla á HD upplausn undir tannhjólinu á myndrammanum.  Ekki verra ef horft er á fullum skjá með að smella á Youtube merkið og velja hnappinn lengst til hægri.

Lék mér aðeins meira með þessa klippu í Sony Vegas og bætti við trakki og súmmi í skotið, sem bitnar aðeins á upplausninni en gerir einhver skemmtileg undur. ÞAð skal tekið fram að þessi myndbönd eru öll á fiktstiginu, enda er ég að reyna að kenna mér á þessar græjur og forrit.

1.920 ljósmyndir á tveimur og hálfri mínútu.

Ég er enn að fikta við að kvikmynda hérna á Sigló, en í þetta sinn stillti ég myndavél upp í botni fjarðarins og lét hana taka eina ljósmynd á 30 sekúndna fresti frá kvöldi til hádegis daginn eftir, eða í um 16 tíma. 

Ljósmyndirnar urðu um 1.920 talsins og setti ég þær saman í moviemaker og tímasetti þannig að hver ljósmynd varir í 0,08 mínútur.  Þannig verður til svokölluð time lapse  kvikmynd af sólsetri og sólarupprás, sem tekur 2,39 mínútur í spilun.   Svolítið magnaða að sjá, þótt ég segi sjálfur frá.

Veðurblíðan hefur verið einstök þessa helgina eins og sjá má og bærinn iðandi af lífi. Það stefnir allt í afburðaraðsókn á síldar ævintýrið 1.-6. ágúst n.k. enda von á sömu blíðu áfram svo langt sem spámenn sjá.

(Bendi á að smella á tannhjólið og velja bestu HD upplausn. Sumir geta þurft að setja á pásu og leyfa myndbandinu að hlaðast upp í þeirri upplausn.  Einnig má horfa á þetta í fullum skjá HÉR.

Njótið vel.

Bærinn okkar Siglufjörður (frumsýning myndbands)(betri upplausn)

Undanfarið hefur verið mikil veðurblíða á Siglufirði og ferðamannastraumurinn stríðari en við höfum séð í áratugi.  Umskiptin á bænum eru mikil og verið að framkvæma og fegra, hvert sem litið er. Hér er sannarlega um allt annan bæ að ræða en þann sem mætti mér árið 2007.  

Þessi blómlega og þögla bylting hefur fært Siglufirði þá sjálfsvirðingu og líf sem hann á skilið sem eitt fallegasta bæjarstæði á landinu.  Í tilefni þessa létu þeir hjá Rauðku ehf. dusta rykið af gömlu lagi eftir Bjarka heitinn Árnason sem heitir Siglufjörður og er örstutt hylling til staðarins og íbúa hans.  Bjarki var siglfirðingur af lífi og sál og spilaði hér á böllum og samdi fjölda kunnra laga. 

Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson var fenginn til að útsetja lagið og Eyþór Ingi Gunnlaugson syngur það hér á nýju myndbandi, sem við settum saman að tilefninu.  Hér er frumsýning þess.

Siglfirðingurinn Birgir Ingimarsson hjá auglýsingastofunni Taktik hafði frumkvæði að því að ráðist var í að gera nýja útgáfu af laginu.

Þetta er frumraun mín í að taka alvöru tónlistarmyndband svo menn verða að taka viljann fyrir verkið. Stefanía Thors klippti og Róbert Guðfinnson framleiddi. Þetta er tekið í júlíblíðunni fyrir nokkrum dögum.

Þar sem bloggið býður ekki upp á að stækka myndböndin, þá er hér tengill til að horfa á þetta í fullri upplausn á youtube, Stækkið rammann með því að smella lengst til hægri á stikuna á rammanum. Það er ekki verra ef þið smellið á tannhjólið þarna á rammanum og veljið bestu upplausn. (HD)1080, en þá þarf oftast að hinkra aðeins á pásu og leyfa myndbandinu að hlaðast upp.

Eitthvað fyrir háttinn.

Hér er lítið myndband til að færa ró á sumarkvöldi. Þetta er vögguvísan Þey þey og róró sem Silfirðingurinn Baldvin Júlíusson syngur. Lagið er eftir Björgvin Guðmundsson við ljóð eftir Gest.

Baldvin er betur þekktur úr poppinu í lok 7. áratugarins, þar sem hann söng með hljómsveitinni Gautum. Hann bjó lengi í Kanada og er þessi upptaka frá þeim árum. Til gamans má geta þess að hann er bróðir hins landsfræga leikara Theodórs Júlíussonar og Harðar Júlíussonar, sem hefur af röggsemi stýrt framkvæmdum á vegum Rauðku hér fyrir norðan, svo listagenin eru ekki langt undan.

Ef þið eigið leið á Siglufjörð og gistið á tjaldstæðunum hér, þá er víst að Baldvin muni auðmjúklegast innheimta af ykkur gjaldið og halda hreinu í kringum ykkur.

Myndskeiðið er tekið a sumarkvöldi í Skagafirði, nánar tiltekið við Stífluvatn ofan Skeiðsfossvirkjunnar á söguslóðum Guðrúnar frá Lundi, svo þjóðlegra verður það varla. ( Hér er hægt að horfa á þetta í HD upplausn. Stækkið í fullan skjá og setjið í bestu myndgæði með að velja upplausnina undir tannhjólinu neðst á rammanum.)

Við gerðum þetta í sameiningu til að senda litlu afabarni hans.  Vonandi veitir þetta ykkur góða slökun eftir ærslafullan sumardag.

Þrettándinn er alltaf sjötta, nema þegar hann er fimmtánda.

 Undanfarna rúma viku hefur verið hefur verið snælduvitlaust veður á Siglufirði svo varla var óhætt að opna bréfalúgu, hvað þá að hætta sér út með ruslið.  Ég kvarta ekki yfir því, enda hef ég haft nóg að gera í tölvugrúski. Fannst það raunar notatelgt að heyra skafrenninginn bylja á kotinu mínu svo ekki sást til trjánna utan við gluggann.

Loksins hefur þó lægt. Ég notaði því blíðuna til að mæla hitt og þetta niðri í bæ. Ég er þekktur af því að vera eins og landafjandinn hér með málband á lofti á furðulegustu tímum.  Ég bjóst við viðburðalitlum labbitúr niður á torg, enda var það svo framanaf. Ekki sála á ferli.

Svo fór ég að sjá litlum furðuverum bregða fyrir. Þær tifuðu út úr skúmaskotum hvert sem litið var. Ég var undrandi á þessu. Er fásinnið og inniveran farin að hringla með hafragrautinn þarna á milli eyrnanna á mér? Er ég að sjá ofsjónum? Þetta minnti mig á einhverja skringilega bíómynd. Allt var hljótt og svo fór að bera á pískri, sem breyttist í skvaldur sem jókst hratt þegar fleiri furðufuglar, smáir og stórir,  kjöguðu í átt til mín. Það var  eins og öll þessi vættafjöld ætti við mig erindi.

Hvaðan komu þær? Hvert voru þær að fara? Þetta voru álfar og jólasveinar, sjóræningjar, prinsessur, kúrekar, Lína langsokkur og svarthöfði, sem ég hafði síðast séð við setningu kirkjuþings ásamt öðrum furðufuglum.

Svo kom slökkvibíllinn og loks Stúlli vörubílstjóri með nikkuna.  Álfakóngurinn Sigurjón Ólympíufari og íðilfögur drottning hans runnu svo í garð með mikilli mekt.  Þá fór að renna upp fyrir mér ljós. Þetta var þrettándagleði.  Þrettándabrenna og álfasöngur. Núna? Átti þetta ekki að vera þann sjötta? Nú var fimmtándi! Er þetta fólk að sofa svona illa yfir sig eða er ég að renna rúnt í dagatalinu?

Allt átti þetta sér þó skýringar í ofviðrinu. Þrettándinn hafði verið blásinn af vegna veðurs. 

Hér á Siglufirði er þó hefð fyrir því að þegar von er um góða skemmtun, þá er ekkert sem kemur í veg fyrir að svo verði. Í fyrra átti til dæmis að blása Síldarævintýrið af. Það var jú kreppa og öngvir peningar, sögðu bæjarfulltrúar með hrukkuð ennin, eins og það væru einhver tíðindi hér.  Góðærið sigldi hér með nesjum, svo menn sáu aldrei til þess og sama virðist ætla að verða með kreppuna. Hún er bara á 25 tommu skjám hér inni í stofum. Fólkið tók sig því bara saman og hélt sitt síldarævintýri þar sem heimamenn sáu alfarið um fjörið. Besta ævintýrið í áratugi sögðu menn.

Að hafa þrettándann þann fimmtánda má svo bara réttlæta með því að við séum gefa hinum jólasveinunum einum og átta, tækifæri á að skottast heim.  Í þessu tilfelli stemmir það reyndar upp á dag. Já raunar er svigrúm fram undir vor með þeim rökum, því samkvæmt Sögu Daganna eftir Árna Björnsson, þá eru Jólasveinanöfnin ríflega 70.  Já, og einn þeirra heitir meira að segja Steingrímur! Hvenær skyldi hann nú fara að pilla sig til fjalla? (Ég hugsa að ég slái sjálfur í litla brennu þegar það verður.)

Nú lagði þessi pósessía aflalagðrar festar af stað á eftir slökkvibílnum með blys á lofti og söng í hjarta.  Ábúðarfullur maður  mundaði gasbrennara að himinháum stafla af vörubrettum sunnan við síldarminjasafnið og hersingin söng af hjartans lyst. "Stóð ég úti í tungsljósi, stóð ég úti í skóg; Stórir komu skarar af álfum var þar nóg..."

Mín hjáróma rödd drukknaði í svelg hetjutenóranna sem leiddu sönginn. Brennan óx fljótt að afli og logaði nú áfergjulega svo eldurinn speglaðist í hverju  brosandi bliki. Allir saman, háir sem lágir, horfðu á í andakt á meðan hitinn magnaðist og náði að hverju hjarta.

Í bakgrunni lýsti máninn snjóhvít og þögul fjöllin og mér fannst eitt andartak eins og ég væri í draumi. Svo þutu flugeldar á loft og sprungu með marglitum stjörnufans yfir andköfum barnanna.  Brennan brann heitar og hærra og kitlaði tunglið undir kviðinn. Vættir og menn færðu sig undan hitanum og hringurinn víkkaði uns samkoman raknaði upp eins og hún hefði aldrei orðið.

Ég stóð þarna einn og horfði á glæðurnar.  Vættirnar ætluðu á ball heyrðist mér. Þar átti að verðlauna þær sem furðulegastar þættu. Ég hefði sennilega unnið ef ég hefði farið, því þótt furðulegur þyki fyrir, þá dró forundran mín og óvænt gleði ekki úr því. 

Tilbreytingarlaust kvöld hafði allt í einu orðið að skemmtilegu ævintýri þegar maður síst vænti. Aldrei skyldi maður taka daglátum sem gefnum hlut. Eða...kannski var þetta bara allt saman draumur?

Nú sit ég heima og horfi út um gluggann. Það er djúp þögn og stilla. Stórar snjóflögur líða makindalega til jarðar og brydda hverja trjágrein í garðinum mínum. Strengur bærist innra sem alltof sjáldan hljómar.  Þakklæti er ekki kvöð eða skylda sem hægt er að heimta af fólki, hugsa ég. Þakklæti er raunveruleg tilfinning sem kviknar þegar heimurinn gleður og maður er saddur og öruggur. Þannig tilfinningu hef ég núna.

Það var ekki kveikt í fyrr en blysgangan nálgaðist. 

Nokkrum mínútum síðar klifraði eldurinn í átt til stjarnanna.

Fólkið hörfaði eftir því sem hitinn ágerðist.

Brunaliðsstjórinn hann Ámundi fylgdist með ásamt íbyggnum Jólasveini.

Fjórtándi Jólasveinninn hann Glæðumígur var við öllu viðbúinn.

Þótt gleðin ríki þá ku eldur vekja hryggð með nornum

Þessari bangsastelpu þótti orðið heldur heitt.

Woody var mættur þótt hann væri með ælupest. 

Atli það sé Stúfur?

Það var heldur kalt fyrir fiðrildi að vera á ferð, svo þetta flögraði um  í kuldagalla.

Engin samkoma stendur undir nafni nema að Stúlli mæti með nikkuna.

Þessi álfamær seyddi mig næstum í björg. Er alveg að fatta hvað Ólafur Liljurós var að díla við.

Þessi prinsessa tók enga sénsa. Hún setti upp hlífðargleraugu og hélt fyrir eyrun löngu áður en flugeldasýningin byrjaði. Má þó vel vera að söngröddin mín eigi einhvern þátt í þessu.

Heilsaði hún mér drottninginn og djókaði í mér um leið. "Viltu spælegg?"

 

Svartskeggur sjóræningi var að vonum ánægður á svip. Þeir voru víst að finna sverðið hans einhverstaðar í suðurhöfum. 

Fagurt er rökkrið við ramman vættasöng...Fýsibelgir bæjarins þöndu sig og fjöllin rödduðu með.

Þar rauður loginn brann.

Og svo breiddi nóttin hvíta slæðu yfir minningar kvöldsins.

Fleiri augnablik frá Ilulissat

Ég kveð Illulissat annað kvöld og held með kvöldflugi til Reykjavíkur, sem lendir kl 3 um nótt að okkar tíma.  Ég mun sakna þessa staðar mikið og hlakkar til að fra hingað aftur ef tækifæri gefst.

Klukkan er að verða eitt að nóttu hér og enn er albjart og þögnin djúp útifyrir. Þessi kyrrð, ljós og hreina loft hefur fyllt mann miklu æðruleysi og þakklætið er mikið fyrir að hafa kynnst þessu litla leyndarmáli á norðurhjara.

Í fyrramálið fer ég aftur út á ísfjörðinn og sigli milli borgarísjakanna, sem eru svo mikilfenglegir og óutreiknanlegir.  Ég hendi hér inn nokkum augnablikum ur þessu ævintýri og segi svo frá þessu öllu í meira samhengi síðar.  Mér finnst það skylda mín að deila þessu með ykkur, þó ekki væri nema til að láta sig dreyma og taka hugann frá þrasinu heima.

 

Ég verð á siglingu um ísfjörðinn á þessu skipi eins og í fyrradag.

Kvöldið er kyrrt og hundarnir hafa fengið sinn sel. Hér er eins og tíminn standi kyrr.

Hér mætast tvennir tímar og tveir menningarheimar. Barnasleðinn bíður vetrar ásamt kunnuglegri skíðasleða.

Elstu húsin eru við höfnina. Þetta pakkhús er frá 1734 og minnir óneitanlega á húsin í neðstakaupstað á hinum íslenska Ísafirði, enda frá svipuðum tíma.

Það er þröng í höfninni og mikill ys og þys. Menn beita um borð í litlu bátunum sínum og leggja og draga lúðufærin á víxl frá morgni og fram á nætur.

Hong Kong kaffi. Hér er talsvert um asíska matarmenningu og nokkuð af asíufólki í veitingageianum. Víða má fá sér takeaway á asíska vísu eða setjast inn í litla resturanta og njóta þessa skemmtilega menningarbræðings. Thailendingarnir falla líka vel inn í menninguna og ekki ósvipaðir í útliiti og Grænlendingar við fyrstu sýn. únurinn er þó talsverður.

Aðallinn og alþýðan. Hér má sjá hefðbundinn torfkofa, eins og fólk bjó í allt undir 1950. Í bakgrunni er gamla prestsetrið, sem er fæðingarstaður Knut Rassmussen heimskautafara. Í dag er þar athyglisvert byggðasafn, sem segir skilmerkilega frá sögu og staðháttum.

Við Júlíus gamli Lysholm á leið út í Breiðubugt að kíkja á ísinn. Hann er lúðufiskari, sem tók sér hlé frá lifibrauðinu til að elta duttlungana í okkur.

Í kaupfélaginu er að sjálfsögðu hægt að fá skotvopn af öllum stærðum og gerðum.  Hér skjóta menn fugl og sel til eigin nota. Hundarnir fá líka sinn skerf af því og þurfa talsvert. Þeir eru helmingi fleiri en íbúarnir, eða 9000.

Jarðaför frá Zíonskirkjunni. Gömlum lúðufiskimanni er ekið til grafar í lúnum líkbíl.

Félagar hans fylgja á eftir í fánum prýddum pallbíl. Allir í hvítum anorökkum, sem er einskonar hatíðarbúningur karla.

"Hvad laver du her?" Forvitnir stákar í sólinni við hótelið. Mamma og pabbi eru inni að vinna.

Karlarnir beita fyrir næstu lögn. Ekkert stress í gangi hér enda dagurinn langur, svo það er allt í lagi að taka smá spjall í farsímann og njóta veðurblíðunnar.

Nægur tími til að hvíla lúin bein og ræða fiskeríið. Hann er ekki að líta á klukkuna þessi í miðjunni, heldur er hann að dusta af sér moskítóflugu, sem nóg er af þarna og vert að hafa í huga fyrir gesti. Hún er þó helst skæð í logni og blíðu.

Þessir yngri una sér þó ekki hvíldar, enda er togari úti í hafnarkjaftinum, sem kaupir af þeim aflann jafn óðum, svo þeir fiska sem róa íórðsins fyllstu merkingu.

Hér róa menn enn á kajak, þótt mest sé það fyrir túristana. Óhugnanlega mjóslegin og völt fley, en margir algerir snillingar á þessu. Nú er málaður strigi hafður í stað selskinna, en grindin er sú sama og um aldir.

Unglingsástin og vináttan blómstar hér í Ilulissat, sem og annarstaðar á geimskipinu jörð. Þessi sátu við sjóin í kvöldgolunni og vildu endilega fá af sér mynd.

Mörg húsanna eru ekki með rennandi vatni, svo brunnar eru um allan bæ til að ná í vatn. Flest húsin eru þó búin með vatnstönkum sem fyllt er á með reglulegu millibili. Það er snúið að búa á svo harðbýlum stað.

Hundarnir gera þó engar frekari kröur, en síðustu árþúsund, en þeir hafa það þó vafalaust betra en oft áður.

Hér rakst ég á gróðurhús, hjá stórhuga frumkvöðli, sem ræktar blóm úr flóru landsins ásamt ávöxtum og grænmeti. Þetta gleður hana Ásthildi mína Cesil vafalaust að sjá.

Úr gönguför til Sermermiut við ísfjörðinn. Þar stóð byggðin fyrst, áður en nýlenduherrarnir settist að og lagðist raunar ekki af fyrr en um 1850.

Ljúkum þessu svo með dæmigerðri bæjarmynd. Litskrúðug smáhúsin standa þétt og veita manni notalega tilfinningu. Þetta er út um glugga á veitingastaðnum Marmarut, sem er mjög metnaðarfullur staður með góðum mat og fræábærri þjónustu.  Ágætt að enda þar eftir að hafa gengið til Sermermiut, og fá sér hressingu.

Í landi ísfólksins

Nú hef ég verið í viku í Ilulissat og er vægast sagt heillaður af þessum stað.  Hér búa 4.500 manns og þetta er þriðji stæsti bær á Grænlandi, en samt er þetta eins og þorp. Marglit smáhúsin prýða hér hæðir og hóla, hundar spangóla og vappa um og hæglátt fólkið sinnir sínum störfum við fiskveiðar og verslun.

Ég kom hér í þoku og slyddu frá Nuuk í gegnum Kangerlusuaq og vissi svei mér ekki hverju ég mátti eiga von á.  Nuuk var mér vonbrigði, svo ég var viðbúinn öllu.  Eftir stuttan göngutúr, sá ég að þessi staður er engu líkur. 

Hér sest sólin ekki til viðar á þessum árstíma. Nú klukkan eitt að nóttu er glaða sólskin, þótt sólin sé lágt. Fólk er enn á ferli svo varla sér mun á degi og nóttu.  Ég bý á Hótel Hvide Falk og fyrir utan blasir Ísfjörðurinn mikli til suðurs og Disco eyja sést handan Disco flóans girt risastórum borgarísjökum, sem losna út úr Ísfirðinum.

Ég gæti sagt ykkur svo margt um þennan heillandi stað, en hef takmarkaðan tíma, þar sem ég fer út á sjó í fyrramálið og það verður langur dagur.  Ég fór í langan göngutút í gær, suður fyrir þorpið, þar sem ég sá ísfjörðinn í allri sinni dýrð. Ég gekk svo austur með ströndininni inn til Sermermiut þar sem byggðin var í upphafi. Þetta er kyrrlát og falleg vík, en við enda hennar blasir ísveggurinn með öllum sínum þungu brestum og dulúð. Orð fá ekki lýst þessu.  Í Sermermiut hafa fundist mannvistarleifar frá steinöld og fram eftir öllu með tveimur hléum.  Hér hafa búið menn í 4.500 ár, ef einhver skyldi efast um hverra land þetta er.  Fyrst var það Saqqaq fólkið eða og næst Dorset fólkið og loks Thule fólkið, sem nú byggir staðinn.

Sermermiut er staður ísfólksins, eins og nafnið bendir til, en byggðin lagðist þar af um 1850. Illulisat byggðist upp í kringum 1730, þegar Danir slógu eign sinni á svæðið og komu á einokun með verslun við Inuitana. Áður höfðu Hollendingar verslað hér og haft birgðastöð. Fyrstu húsin standa enn við höfnina og svipar merkilega til húsanna í neðstakaupstað á öðrum Ísafirði, langt í burtu og þó nokkrum breiddargráðum sunnar. Fæðingarbæ mínum.

Hér hefur byggst upp góð ferðaþjónusta með öllum nútíma þægindum. Stórmarkaðir, góð veitingahús og allt, sem til þarf.  Samt gengur líf fólksins sinn vana gang. Hér lifa menn af lúðuveiðum og rækju, en nú er lúðuvertíð. Hér fara tugir lítilla hraðbáta út allan sólahringinn og leggja fyrir lúðu hér rétt útaf. Svo er brunað í land, landað og beitt um borð. Þeir láta sér lítt um túrista finnast hér, enda er sá bransi einskonar aukaafurð.  Þetta frábæra jafnvægi grunnatvinnulífs og ferðamennsku er hin fullkomna blanda.  Túristarnir eru ekki merkilegri í augum sjóaranna en mýið, sem bítur þá daginn út og inn.

Nú á sumrin er beint flug frá Reykjavík til Ilulissat og hvet ég alla, sem geta að leyfa sér þessa mögnuðu upplifun að dvelja hér um stund.  Verðlagið er ekki ósvipað og heima í mestu, sumt ódýrara en annað eitthvað dýrara, svo hér þarf ekki að gefa hönd og fót fyrir ævintýrið.  Ég hef komið nokkrum sinnum til Grænlands og veit nokk hvað ég syng.  Hér er engin eymd. Enginn epidemískur alkoholismi eins og margtuggin þjóðsagan segir. Raunar má segja að lausaganga alkohólista, sé margfalt meira áberandi heima.  Ég hef séð einn fullan mann á rölti hér, á leið heim af balli. Sæll og glaður og sönglandi fyrir munni sér. Enda má hann vera sæll, búandi á paradís á jörðu. Ekkert vesen ekkert garg og flöskubrot eins og í hinni margrómuðu Reykjavík by night, sem við ættum raunar að skammast okkar ofan í rassgat fyrir.  Illullissat með öllum sínum sjarma, stórbrotnu náttúru, sögu og vingjarnlegu viðmóti, ber höfuð og herðar yfir okkur í einlægni sagt.

Á morgun er þjóðhátíðardagur Grænlands, en ég verð því miður út á sjó mest af deginum og missi því vafalaust af miklu, en ég vona að ég nái í endann á honum. Hér er boðað til vínlausra veisluhalda og skemmtana.  Þetta er stolt fólk með djúpa þjóðerniskennd, enda mega þau það eftir 4.500 ár.  Á sunnudögum flagga allir grænlenska fánanum og fólk fer prúðbúið til kirkjunnar á ströndinni, sem er um 300 ára gömul. Konurnar eru í sínum perlusaumuðu búningum og karlarnir í hvítum anorökkum og selskinnstígvélum.  Ungir sem aldnir gengu prúðbúnir út í daginn frá messu, með bros á vör, enda skein sólin í allan dag og gerir enn á heiðum himni.

Ég ætla að láta mér nægja í bili að raða hér inn nokkrum myndum með skýringum.  Ég skrifa svo ítarlegri ferðasögu, þegar ég kem heim.

Þessa hvolpa hitti ég í slyddu og rokií útjaðri bæjarins. Sleðahundarnir hér eru öðruvísi en þeir á austur Grænlandi. Einhverskonar Huskie kyn, sem er miklu kubbaðra og kraftmeira en þessi mannígu illyrmmi í Kulusuk og Tasilaq.  Hér ganga þeir að mestu lausir nea á nóttinni og hafa náðuga daga í sumarfríinu.

Þessi stelpa var mætt til að sinna þeim og gefa þeim að borða. 

 

Hundarnir voru nánast við hvert hús veiðimannanna. Þeirra hlutverk er minna og minna að sinna veiðum, þar sem hannthlýnun hefur orðið til þess að Dicoflóann leggur ekki á vetrum.  Þess í stað eru afla þeir viðurværis með að draga þéttholda ferðamenn um hæðirnar í kring.

Bærinn er byggður í hæðóttu landslagi, sem nánast er bara ein samfelld klöpp, svo varla verður stungið niður skóflu. Einkennandi eru raflínur, sem liggja ofanjarðar eins og rótarkefi um allan bæinn. Ein slík hér fremst á myndinni.

Fjölmenningin er hér líka í skemmtilegum bræðing við hefðirnar.  Á hótelinu okkar "Hvide Falk" eru Thailenskir kokkar en eldhúsið byggt á franskri hefð að sögn. Í matsalnum ægir saman austurlenskum mublum og skrauti, ísbjarnarskinnum, kajökum og hundasleðum.  Í gær fékk ég þó ísbjarnar carpacchio úr reyktum ísbirni, sem á sér einhverjar aðrar rætur en það sem nefnt er. Hann smakkaðist eins og þurrkað hrefnukjöt, ef það er hægt að líkja honum við eitthvað. 

Hér er Kajakaleigan, þar sem menn geta fengið námskeið í kajakróðri hjá föngulegri Grænlenskri snót. Ísinn aldrei langt undan og hér buldi slyddan á mér, svo myndavélin var orðin svolítið skýjuð.

Ævagömul Zíonskirkjan, sem séra Severin lét byggja. Hún nægir þessum bæ enn.

Kort af bænum, sem sýnir ísfjörðinn neðst til vinstri. Ljósi flekkurinn innaf botninum er freðmýri við Sermimiut, þar sem 4.500 ára mannvistarleyfar hafa fundist.

Minnisvarði um þjóðhetjuna og landkönnuðinn Knut Rassmussen, sem gerði hvað mest til að skilgreina þessa þjóð og studdi sjálfstæði hennar. Hann er fæddur í prestsetrinu í Ilulissat, sem enn stendur og átti grænlenska ömmu.  Bækur hans og vinar hans Peter Frauchen voru vinsælt lesefni á Íslandi í mínu ungdæmi og þótti mörgum þær næstum ólíkindalegar í lýsingum á landi og þjóð. Ég held hinsvegar að hvert orð sé sannleikanum samkvæmt, svo langt sem það nær.

Hundalíf er ekkert hundalíf hér á skammlífu sumri.

Hér eru menn klárir í allar árstíðir.

Gömlu eikarbátarnir þjóna bæði túristum og fiskimönnum. Þessir hafa sitt hvort hlutverkið.

Sá gamli fær sér smók á leið út í ísfjörð. Grænland er mekka reykingamannsins. Hér er reykt á flestum börum, enda virðast allir reykja.  Meira að segja er ég í hótelherbergi, þar sem reykingar eru leyfðar.  Veit ekki hvað rétthugsunarhænsn á fróni segja um það.

Úr einhverju verða samt menn að deyja. Hér í gamla kirkjugarðinum í Sermermiut eru ævagamlar grafir, sem enn er haldið við. Lyngið vex þar villt og menn geta fengið sér ber hér á haustin og notið ávaxta áanna til langrar framtíðar.

Stefnt á Ísfjallið.

   Ég er hér í Nuuk á Grænlandi. Stoppa hér í eina nótt áður en haldið er til Ilulissat með stuttri viðkomu í Kangerlussuaq. 

Ég hef aldrei verið hérna á vesturströnd Grænlands áður og hér er um margt öðruvísi en á austurströndinni, sem ég þekki ágætlega.  Nuuk er höfuðstaður landsins og verslun og þjónusta meira í líkingu við það sem við eigum að venjast heima. Ferskt grænmeti og ávextir á boðstólum og engin vara runnin út á tíma eins og reglan virðist vera í Kulusuk og Tasilaq. 

Þetta er ekki eins sjarmerandi hér og fyrir austan.  Vestræn menning hefur rutt sér til rúms og stórar og ófrýnilegar íbúðablokkir tróna hér um allt og bærinn minnir einna helst á risastórar vinnubúðir. Fólkið er líka ólíkt og flestir eru frekar ljósir á hörundu og blandaðir og unga kynslóðin er hávaxin og og teinrétt að sjá, ólíkt samanreknu vaxtarlagi frumbyggjanna. Fallegt fólk og yfirvegað eins og alltaf, hvernig sem þessari blöndun er annars háttað.

Gamli bærinn niður við sjó er sá hluti, sem hefur mest aðdráttarafl fyrir minn smekk. Liltlu marglitu húsin og látleysið höfðar meira til mín en þessi endalausu „Æsufell“ sem virðist lenska að byggja hér. Kannski er það plássleysi, sem ræður því, en þó er bærinn ansi dreifður um stórt svæði, sem rúma miklu meira.  Þeir ættu allavega að hugleiða þessa byggingastefnu, ef þeir hafa hugsað til aukinar ferðamennsku, eins og greinilegt er. Hér er verið að byggja „Kringlur“ og háhýsi, rétt eins og enn sé 2007 og það ansi kaldranalegar byggingar og ómanneskjulegar, því miður.

Ég bý á fínu hóteli, sem kennt er við Séra Hans Egede, sem var ein fyrstur vestrænna manna til að setjast hér að. Það kemur vel á vondann að ég skuli lenda á hóteli með hans nafni, jafn efins og ég er með trúarbrögðin.

  Það er greinilega lagt mikið upp úr minningu hans hér og gamla kirkjan er honum til heiðurs, auk þess sem stytta af honum trónir þar á hæð skammt frá.   Hann vann sér það þó til mektar að læra fyrstur tungu grænlendinga og færa í letur, sem sennilega hefur hjálpað mikið til við að viðhalda henni. Hér talar fólk þó Dönsku og Grænlensku jöfnum höndum og enskukunnáttan er nokkuð almenn miðað við málleysið á austurströndinni.

Nú er heimsmeistarakeppni í fótbolta, þótt mér gæti ekki verið meira sama.  Þess sér þó greinilega merki hér og menn sitja inni á sportbörum og víðar og glápa með óhljóðum rétt eins og heima. Þeir yngri og sprækari taka þó innblástur af þessu og spila fótbolta í miðnætursólinni á leirkenndum fótboltavelli mitt í öllu grjótklungrinu, sem einkennir svo landslagið hér.

  Að öðru leyti er margt hér, sem mér finnst einkennandi. Kaupfélagið, sem er beint fyrir utan gluggann minn,  er staður mannafunda og markaða og þar prútta menn og selja og spjalla saman.  Hér er þó ekki verið að pranga með Tupilakka eða selskinn, heldur alskyns vestrænt glingur, notuð verkfæri og hóflega notaðar klámspólur á VHS.  Kunnugleg hljóð heyrði ég í dag, sem minntu á Tasilaq, en það var hundgáin. Það eru þó ekki sleðahundar sem góla hér og gelta heldur stuttfættir smáhundar og önnur tildurslegri afbrigði, eins og fólk dragnast með heima. Enga sleðahunda að sjá hér.

Á morgun verður svo flogið á Ilulissat um Kangerlssuaq, eins og ég sagði, en sá bær er sá þriðji stærsti í landinu.  Nafn hans þýðir Ísfjallið og er það fæðingarstaður hins þekkta frumherja og landkönnuðar Knut Rassmussen.  Hann er 200km fyrir norðan heimskautsbaug, ekki langt frá Disco eyju og er þekktastur af ísfirðinum mikla og tignarlegum skriðjökli, sem brýst til sjávar í fjarðarbotninum. Staður sem margoft er sýnt frá í áróðursmyndum um hnatthlýnun. Þar verð ég í viku – 10 daga að undirbúa og mynda ísjaka fyrir auglýsiingaverkefni. Hégóminn einn ræður þessu flandri mínu sem einatt áður.  Ég segi ykkur frekar frá því þegar á hólminn er komið. 

 Ferðin er rétt að byrja.

Hér eru svo fleiri myndir:

 1. Ekki er sleðahundum fyrir að fara í Nuuk.

 2. Mannlífið við kaupfélagið samt við sig.

3.Vöruúrvalið kannski ekki það sem búast má við.

Hvaðan koma Páskarnir?

Upprunalega er Pákahátíðin forn gyðingleg hátíð, eins og flestir vita. Hún er til orðin þegar Móse reyndi að leiða fólk sitt úr ánauð hjá Egyptum og tengist síðustu plágunni, sem Guð  lét yfir Egypta ganga til að þröngva ónenfdum Faraó til að frelsa þessa þræla.  Þessi plága reið baggamuninn og því er hún tilefnið að þessari miklu fagnaðarhátíð þótt ástæðan sé ansi blóðug og myrk.

Margt er undarlegt við þessa sögu, sem finna má í  2. Mósebók, 11.kafla.  Til dæmis, þá er ekkert sem segir að Faraóinn hafi ekki viljað sleppa þessum þrælum, heldur var það Guð sjálfur, sem herti hug hans gegn Gyðingum. Eitthvað sem kallast myndi að höndla báðum megin borðsins.

Að almættið alsjáandi þyrfti að fara í allar þessar krókaleiðir til að frelsa uppáhaldsþjóð sína er einnig ansi ótrúlegt, hvað þá ef tekið er tillit til algæsku hans og þess að hann gat haft áhrif á hugarþel konunga, eins og fram kemur. Tíu skelfilegar plágur sem leiddu af sér dauða og hörmungar fyrir blásaklaust fólk vegna þrjósku eins höfðingja, sem svo á hinn bóginn var forhertur í þvergirðingnum af Guði sjálfum.

Orðið Páskar eða Pesach á hebresku, þýðir að sleppa úr, undanskilja, hoppa framhjá eða eitthvað slíkt, samanber enska nafnið Passover.  Hátíðin dregur nafn sitt af því að í síðustu plágunni lagði almættið svo fyrir að hann myndi fara í gegnum Egyptaland á miðnætti og drepa alla frumburði manna og húsdýra í hefndarskyni fyrir að Faraóinn neitaði að verða að frelsisbón Móse. (Hann var raunar búinn að drepa öll húsdýr tvisvar í fyrri plágum.) Þetta þýddi ekki bara kornabörn, kálfa og lömb etc, heldur alla þá sem voru fyrsta afkvæmi foreldra, svo þessi blóðtaka var ekkert smotterí.

Prófið að setja þetta "ljóðræna réttlæti" í samhengi við samtímann. Hugsið ykkur lítil börn í eigin fjölskyldu.  Hverjir eru frumburðir í ættinni?  Ímyndið ykkur harminn.

Þær leiðbeiningar fylgdu til gyðinga að þeir skyldu fórna lambi og smyrja blóði þess á dyrastafi sína, svo alsjáandinn vissi hvaða húsum hann ætti að sleppa á morðæðisrúntinum. (Hvers vegna engar annarskonar merkingar dugðu, fylgir ekki sögunni. Blóð af nýslátruðu ungviði skyldi það vera.)

Þessu virðist Jahve hafa komið í kring til að öðlast óskipta aðdáun Gyðinga og tiltrú áður en  hann sendi þá í 40 ára eyðimerkurgöngu um nokkur hundruð ferkílómetra skika í leit að fyrirheitna landinu, sem hann hafði þó ákveðið þeim. Hring eftir hring sem endaði í gróðurlausu klungri, gersneyddu öllum landgæðum.  Móses entist þó ekki aldur til að stíga fæti á þetta draumaland, sem fasteignamiðlarinn geistlegi skákaði þeim, enda náði hann ekki nema 120 ára aldri.  Hann lagði því upp í röltið áttræður, þá fullhress þræll af öllu að skilja.

Það er fleira undarlegt við þessa sögu en fögnuðurinn yfir fjöldamorðum á börnum og vandalausum fyrir algeran óþarfa og duttlungafulla sýndaráráttu. Gyðingar eiga að hafa verið þrælar Faraós, en samt áttu þeir lömb.  Ekki bara það.  Þeir áttu dyrastafi, sem þýddi að þeir áttu hurð og væntanlega hús. Já hús, sem voru ekki frábrugðnari húsum almennings í landi kúgaranna en svo, að það þurfti að merkja þau sérstaklega svo almættið alsjáandi tæki ekki feil, þegar það gerði þennan lika göfuga mannamun.

Frá þessum tíma  færðu gyðingar fórnir til þessa "miskunsama" Guðs til að tryggja ímynduð forréttindi sín í kosmísku samhengi.  Fórnin hefur líka það gildi að láta í gegn sér og fórna einhverju saklausu, kæru og verðmætu til yfirbótar fyrir eigin syndir, hversu eigingjarnt sem það nú hljómar. Það var Guði þóknanlegt og hann strikaði glaður yfir syndaregistur þeirra, sem slíkt gerðu. Hann fílaði ilminn af brenndu holdi sérstaklega vel að sögn.

Önnur aðferð Gyðinga til yfirbótar, sem sennilega er ennþá eldri, er að kasta syndum sínum á geithafur á táknrænan máta og reka hann síðan út í eyðimörkina þar sem hann dó úr hungri og þorsta.  Blessuð geitin kallaðist syndahafurinn (scapegoat / blóraböggull) og það er hin eiginlega táknmynd Jesú, ef ég skil það rétt. 

Það er þó eitthvað  málum blandið hvernig þetta virkar. Jesús og Guð eru það sama, svo Guð fórnaði sjálfum sér í raun til að bæta fyrir hvað? Eigin glöp? Hversvegna þarf Guð að færa fórnir?  Hann sem er syndlaus og fullkominn?  

Hafi hann verið að gera það óumbeðið að færa son sinn sem fórn til að losa mannfólkið undan synd sinni í eitt skipti fyrir öll, hvers vegna er þá syndin enn? Hvers vegna hreinsunareldur og helvíti? Hverju er verið að fagna? Hvað breyttist? Kannski einhver geti komið með einhverja guðfræðilega loftfimleika til skýringar þessu.

Trúuðum klígjar ekkert við þesskonar tengingum og sjá til dæmis göfgina eina í því að Abraham var tilbúinn að skera Ísak litla 12 ára á háls og brenna hann til að ganga í augun á Guði. Hann átti kannski ekki annarra kosta völ fyrir reiðu, refsandi og afbrýðisömu almætti, að þess eigin sögn og aktan. Á sama hátt kætir sonarfórn almættisins syndum hrjáðar trúmanneskjur. Það dugir ekkert minna til að undirstrika velvildina. Þetta toppar náttúrlega allt. 

Í gær tjáðu menn sig yfirdrepslega um það á bloggi stjórnmálamannsnefnu að það skaðaði engan að lesa biblíuna; að hún væri öllum holl lesning.  Hefur þetta fólk ekki lesið bókina eða er það orðið svo skilyrt frá barnæsku af þessari forneskju að svart sé orðið hvítt í þeirra augum, þegar þessi rit áhrærir? Eru menn bara að lesa hljóð út úr letri án þess að leggja hugann við innihaldið? 

Þetta eru annars langt frá því að vera verstu sögur þessarar bókar, svo kannski er sannleikskorn í fullyrðingu hinna sjálfsréttlættu bloggara. Kannski væri það mönnum hollt að lesa þetta allt með athygli og spurn, einmitt í því sjónarmiði að láta sér ofbjóða og leggja þetta svo endanlega til hliðar. Sjá hvað virkilega stendur þarna.

Hollt er þetta sennilega með sömu rökum og að rifja upp helförina eða önnur voðaverk mannkynsögunnar í þeirri von að slíkt endurtaki sig ekki. Í þeirri von að við lærum af reynslunni og bætum okkur sem manneskjur. Biblían er að mínu mati að mörgu leyti fremur hvetjandi en letjandi til voðaverka, enda vitnar sagan ljóslega um það.  Þetta hefur allavega ekkert með kærleiksboðskap og mannlega siðbót að gera.

Það er þó huggun harmi gegn að þetta er allt saman skáldskapur, enda hefur aldrei nokkurntíma fundist nokkur staðfesting á því að Ísraelsmenn hafi verið þrælar Egypta, hvað þá að þeir hafi verið til sem þjóð yfirleitt á meintum tíma. Maður veltir þó alvarlega fyrir sér andlegu ástandi þeirra, sem suðu þessi ósköp saman.

Ef við ætlum svo að prísa þetta sem æðstu viðmið í siðgæði okkar og mati á "gæsku" og "mildi" þess sem öllu ræður, þá er er kannski vert að hafa eilitlar áhyggjur af framtíð þeirra sem erfa bláa hnöttinn. Næg eru víst teiknin því til staðfestingar.